باسمه تعالی

شور عشق

گذری کوتاه بر زندگی و آثار استاد فرزانه حضرت آیت الله العظمی محمد رضا نکونام مدّ ظلّه العالی

جهان و زمان هيچ‏گاه از سبك‏بالانى كه عمرخود را به‏دور از هياهوى خلق، در جوار حضرت حق سپرى مى‏نمايند خالى نيست.البته، در اين ميان، مصلحت حضرت حق عده‏اى اندك از آنان را براى پرچم‏دارىراه خود به مردم مى‏شناساند؛ چرا كه دوستان حق در پناه ارادت او قراردارند و بيگانه‏اى بر آنان دست نمى‏يازد

چه بسيار اوليايى كه آشناى اهل آسمان‏هاهستند و در ميان مردم به گمنامى زندگى مى‏كنند و رخت از هر دو جهانبسته‏اند و براى هيچ زمانى، نامى از آنان ميان خلق نمى‏رود، مگر در ميانشاگردان و اهل خاص، و چه بسا اوليايى كه زمان، ياراى شناخت نان نبوده استو پس از مرگ براى مردم شناخته شده‏اند. در اين ميان، اندكى از اولياى حقهستند كه پيش از سر آمدن اجل، شهره‏ى آفاق مى‏شوند و به هدايت مردممى‏پردازند؛ تا حق چه خواهد و چه در نظر آورد

حوزه‏هاى علمى شيعه همواره شاهد اوليايىبوده است كه آشناى اهل آسمان‏ها هستند و در ميان مردم به گمنامى زندگىمى‏كنند. نمونه‏ى آشكار اين گفته، حجت بالغه‏ى الهى استاد فرزانه حضرت آيتاللّه‏ العظمى نكونام است. خلف صالحى از اولياى حق كه متأسفانه معرفىهمه‏ى ابعاد وجودى ايشان نه ممكن است و نه باور مى‏شود. معظم‏له را كه دركتمان سرآمد است و در قرب حق و غربت خلق به سر مى‏برد كم‏تر مى‏توان يافتو پيش‏تر مى‏شود ديد. ذهنى باز و باطنى پرخروش و نمودى آرام دارند و درژرفاى مناظره‏ى پرخروش با پويا انديشان بنام  آفريننده‏ى باورى ژرف ونظام‏مند در جهان بينى و رازدار بينش و كشفى ناب از  سرچشمه‏ى نورى است كهبازتاب بلنداى رؤيت  انديشه‏ى ايشان است. حضرت استاد در حوزه‏ى علميه‏ى قمبه تربيت شاگردان و تدريس دروسى؛ مانند: خارج فقه، خارج فلسفه، تمهيدالقواعد، شرح فصوص الحكم، مصباح الانس، فلسفه‏ى اخلاق، شرح منازل السائرينو شرح اسماء الحسنى مى‏پردازند. به طور خلاصه مى‏توان عمر سراسر مباركايشان را به سه بخش: تحقيق و تأليف، تدريس و تربيت شاگرد، و اشتغال بهامور معنوى تقسيم نمود كه نوشته‏ى حاضر اندكى از آن را بيان می‏دارد

دوران يافته‏ هاى معنوى

استاد فرزانه حضرت آيت اللّه‏ نكونام بهسال 1327 در گلپايگان متولد شدند و پس از چندی به تهران منتقل و در همانجا ساكن مى‏گردند. ايشان از كودكى با روحيه‏ى كنجكاوى به مسايلمى‏نگريسته، دنبال كسب حقايق  معنوى بوده‏اند؛ به‏طورى كه بسيارى از مسايلرا از روى علاقه‏ى باطنى و به ذوق دنبال می‏نمايند

ميان آثار فراوان مكتوب و پنهان ايشان،زندگى‏نامه‏اى به چشم مى‏خورد كه بر گرفته‏اى كوتاه از آن ذكر مى‏شود: «باآن كه هيچم، دوران كوتاه زندگى‏ام آكنده از تلاش، كوشش، درد، سوز، هجر ووصال آن يار شب سوز بوده است. اگرچه از سه سالگى يافته‏ها و انديشه‏ام رابه‏خوبى مى‏شناسم، همواره و پيوسته از آغاز بلوغ، قلم به دست گرفته و بهتأليف، تصنيف، نقد و تصحيح آثار پرداخته‏ام. شب برايم چون روز، و خواباندك  روز برايم هم‏چون تمام شب است. روزى فارغ از تلاش نبوده‏ام و شبهمبسترى با خواب، جز اندكى در تمام عمر، به خود نديده وبيش‏تر شب‏هاى عمررا نخوابيده‏ام. در سنين نونهالى، قبل از قيام پانزده خرداد 41، حضرت امامقدس‏سره را يافتم و با آن كه تلاشى فراوان براى تحصيل و تحقيق و تدريسداشته‏ام، لحظه‏اى قامت قيام حضرتش از دل و ديده‏ام دور نمانده است. جزعلوم صورى، آن‏چه به طور مداوم و بى وقفه مرا از طفوليت تا حال به خودمشغول داشته، حضرت حق، حقايق معنوى، علوم ربانى، علم تعبير و ولايت، رموزاسما و صفات الهى، انس و حضور باطنى با قرآن كريم و ديگر امور گوناگونىاست كه اظهار آن سر باد را مى‏دهد بر باد. كم‏تر از سه دهه رغبت به استادداشته‏ام و در بيست سالگى خود را از همه فارغ يافتم، ولى در همين مدت،اساتيد فراوانى در رشته‏هاى گوناگون مرا يارى كردند. اساتيدى كه برخى ازآنان، چهره‏هاى گويا و خموشى از كتمان و كمال بودند و هر يك امّت و قيامتىبه شمار مى‏رفتند كه عنوان نامشان در توان بيان نيست و چهره‏ى پنهان آنانمانع از شناسايى ايشان است و از ميان شمارى ديگر كه عنوانش ممكن و آشنايىبا آنان ميسر است، مى‏توان به آياتى الهى و بيّناتى ربّانى از مشاهير،نظير سينه چاكى چون الهى قمشه‏اى، عقلى شفّاف مانند شعرانى، حيات طيبه‏اىهم‏چون آقا مرتضى حايرى، حقيقت مجردى همانند آقا سيّد احمد خوانسارى،آزادمردى فرزانه مثل ميرزا هاشم آملى، فقيهى وارسته هم‏چون آقاى گلپايگانىو چهره‏هاى آشكار و نهان ديگرى اشاره نمود كه قلم از بيان آن قد خممی‏كند»

نشست و برخواست با اولياى خدا در شكل‏گيرىشخصيت استاد از همان كودكى نقش مهمى داشته است به  طورى كه الگوى عملىايشان قرار مى‏گيرند و استاد را از همان زمان به سوى كمال سوق می‏دهند

حضرت استاد دوران جوانى را در خدمت اساتيدبسيارى در علوم مختلف سپرى كرده‏اند كه بيش‏تر آنان صاحب اقتدار و تمكين ودر عين حال گم‏نام بوده‏اند. ايشان، كتابى در شرح حال استادان خود به نام«حضور حاضر و غايب» نگاشته‏اند كه بسيارى از ناگفته‏ها را بيان مى‏دارد.به فرموده‏ى استاد: هر عالم و عارفى كه در نقاط مختلف، حرفى براى گفتن وچيزى در توان داشت، ما خدمتش رسيديم، البته درك محضر آن‏ها چندان آسان نبود

انس با قرآن كريم

حضرت آيت اللّه‏ نكونامبا قرآن كريم انسى ديرينه دارند. اهميت ايشان به قرآن كريم سبب شده است كه معظم‏لهدر تدريس خارج فقه نخست، فقه قرآن و سپس متون فقهى را دنبال مى‏نمايند. اين امر نهتنها در خارج فقه، بلكه در همه‏ى زمينه‏هاى علمى حتى در ادبيات و لغت حكم‏فرماست؛به‏طورى كه ايشان در اين دانش‏ها نيز ابتدا به  قرآن كريم توجه مى‏كنند و سپساصول و قواعد فقهى يا ديگر مبادى و مبانى را ملاحظه مى‏نمايند.

ولايت و عرفان

ولايت، جان‏مايه‏ىمعظم‏له است؛ به طورى كه دانش‏هايى؛ مانند: فقه، اصول، عرفان، فلسفه، جامعه‏شناسى،روان‏شناسى، مديريت، سياست، اقتصاد و... همه و همه ريزش و ظهورى از ولايت استاداست. عشق و علاقه همراه شناختحقيقى از مقام ولايت و عصمت چنان در جان و روح استاد  جاى گرفته است كه هيچچيز بى‏صبغه‏ى ولايت از ايشان دل‏ربايى نمى‏كند؛ به همين علت، استاد همه‏ى دانش‏هارا با ترازوى عصمت مى‏سنجند و معيار صحت و سقم هر دليل و برهانى را عقل سليم وديدگاه معصوم قرار مى‏دهند. امام‏شناسى و علم به ولايت در مباحث  معظم‏له ازعظمت و گستردگى ويژه‏اى برخوردار است كه نمى‏توان آن را به‏راحتى ترسيم وخلاصه‏ گيرى نمود

معظم‏له با تكيه برفرهنگ اصيل شيعه در عرفان معتقد است كه هنوز عرفان و به‏ويژه عرفان و معرفت محبوبىبه‏درستى در سطح وسيع مطرح نشده و آن‏چه هست عرفان محبّى است و به همين علت سعى برآن دارند تا عرفان محبوبى شيعه بدون پيرايه مطرح شود؛ عرفانى كه فرسنگ‏ها با عرفانمحبى موجود تفاوت دارد. عرفان ايشان عرفانى است كه براى مدت  260 سال

عرفان در مكتب استاد،عرفان وِلا، بَلا، شهادت و خون است. عرفان مبارزه با هر گونه بدى و زشتى؛ خواه درنفس باشد يا در كوچه و بازار. معظم‏له عافيت‏طلبى، گل و مولايى بودن و فارغ از هرنوع مبارزه و ستيز را عرفان شيطان، عرفان خلفاى جور و عرفان استعمارى مى‏دانند.

برخى از اساتيد آيت اللّه‏ العظمى نكونام مدّ ظلّه ‏العالى

فهرست حاضر نمايه‏اى كوتاه از چهره‏هاىگويايى است كه بيش‏ترين نقش و تأثير را از حيث‏هاى گوناگون با كيفيت وكميت متفاوت بر حضرت آيت اللّه‏ العظمى نكونام (مدّ ظلّه العالى)داشته‏اند و با آن كه برخى از آن بزرگان از برجسته‏ترين و نام‏آورترينآنان مى‏باشند، برخى از آن‏ها نيز شهره نبوده‏اند و با گمنامى زندگىكرده‏اند؛ هرچند تأثير بالاى خود را بر معظم‏له داشته‏اند و اين نوشتهتنها درصدد آن است كه از
نام‏آوران عرصه‏ى دانش و به ويژه در فقه،اصول، ادبيات و فلسفه از آنان ياد نمايد و منش ويژه‏ى استاد در زمينه‏ىتعليم و تربيت و سير و سلوك آزاد انديشى در انتخاب استاد بوده است و آزادىدر بهره‏ورى علمى را در تمامى زمينه‏ها اصل اولى به شمار مى‏آورده‏اند

برجسته ‏ترين اساتيد معظم ‏له عبارتند از:

1. حضرت آيت اللّه‏ العظمى گلپايگانى به مدت 10 سال

2. حضرت آيت اللّه‏ العظمى شيخ مرتضى حايرى به مدت 16 سال

3. آيت اللّه‏ العظمى آقا ميرزا هاشم آملى به مدت 16 سال

4. حضرت آيت اللّه‏ العظمى اراكى به مدت 9 سال

5. آيت اللّه‏ العظمى سيد احمد خوانسارى به مدت 4 سال

6. آيت اللّه‏ العظمى ميلانى به مدت 1 سال

7. مرحوم اديب نيشابورى به مدت 3 سال

8. مرحوم آيت اللّه‏ علامه طباطبايى به مدت 8 سال

9. آيت اللّه‏ علامه شعرانى به مدت 6 سال

10. آيت اللّه‏ علامه الهى قمشه‏اى به مدت 5 سال

11. آيت اللّه‏ العظمى علامه كمره‏اى به مدت 3 سال

معظم‏له شرح حال اساتيد بزرگوار و كم‏نظيرخويش كه شماره‏ى آنان كه به بيش از يكصد نفر مى‏رسد را در كتابى با عنوان«حضور حاضر وغايب» آورده اند. اين كتاب توسط انتشارات ظهور شفق به چاپرسيده است

تدريس دروس عالى در حوزه‏ ى علميه‏ ى قم

استاد فرزانه حضرت آيت اللّه‏ العظمىنكونام (مدّ ظلّه العالى) از سن 19 سالگى كه دروس سطح خويش را به پايانرسانيده‏اند تاكنون كه نزديك به چهل سال از آن زمان مى‏گذرد، همواره مشغول تدريس و تأليف در حوزه‏ى علميه‏ى قم بوده‏اند و هيچ گاه كم‏تر از سهدرس در حوزه نداشته‏اند. ايشان افزوده بر تدريس تمامى كتاب‏هايى كه ازابتداى مقدمات تا پايان دوره‏ى سطح در حوزه تدريس مى‏شود، دروس زير را بهعلاقمندان آموزش داده‏اند:

1) دو دوره خارج اصول، دوره دوم به مدت 9 سال (در دستآماده‏سازى براى چاپ).

2)خارج فقهبه مدت 25 سال كه متن مكاسب و شرائع را به بحث مى‏گذاردكه تاكنون به كتاب الحدود رسيده است.

3) شرح مصباح الانس به مدت12 سال (دودوره).

4) شرح فصوص الحكم در دودوره كه دوره دوم آن به مدت 8 سال ادامه داشت و در سال 1387 به پایانرسید.

5) تمهيد القواعد به مدت 3سال.

6) حكمت متعاليه، متندوره‏ى كامل اسفار به مدت 12 سال

7) خارج فلسفه به مدت 8سال(كه بيش از 1000 ساعت از آن در دست آماده سازى است).

8) اسماء الحسنى به مدت 10 سال.

9) شرح منازل السائرين دردو دوره به مدت 16 سال (دو دوره)

10) فلسفه ‏ى اخلاق به مدت 2سال كه به پايان نرسيده است.

11) قواعد و اصول استخاره با قرآن كريم به مدت 3 سال.

12) تفسير قرآن كريم به مدت3 سال که هم اینک ادامه دارد.

13) و دیگر دروس هم چون اشتقاق،عرفانعملی، ذکر، جن، شیطان، احادیث، زن، عروض و قافیه، اسفار،اشارات، منظومه، نهایه الحکمت، تفسیر ماه رمضان،وچند درس دیگر که همه ی دروس ذکر شده موجود می باشد و در دستآماده سازی برای عرضه می باشد و لازم به ذکر است که اینها تنها درس های صوتی استاد می باشد که گوشه ای از آن بهکتاب نیز تبدیل شده است و غیر از این ها کتب و مقالاتیدر  طب، نجوم، ریاضیات، زیست، و چندعلوم تجربی و ریاضی دیگرموجود می باشدکه در دست آماده سازی می باشد

نمايه‏ ى آثار

مؤسسه و انتشارات ظهور شفق كه افتخار نشر آثار حضرت آيت‏اللّه‏ العظمى نكونام (مد ظله العالى) را دارد تاكنون هشتاد و شش عنوان كتاب را منتشر نموده است. ويژگى بارز آثار ياد شده آن است كه به پژوهش و توليد علم و نوآورى در حوزه‏هاى مختلف دين‏پژوهى؛ اعم از فقه، اصول، عرفان، فلسفه، روان‏شناسى، جامعه‏شناسى و نيز فلسفه‏ى اخلاق، فلسفه‏ى دين، سياست، تاريخ و سيره مى‏پردازد و با داشتن نظريات نوين و بديع، پاسخ‏گوى ذهن محققان و پژوهشيان حوزه‏هاى مختلف علوم دينى است و شبهات روز جامعه‏ى علمى و به ويژه محافل دانشگاهى و دانشجويى را به بحث مى‏گذارد و از طرفى، برخى از اين آثار به تحقيق و پژوهش در زمينه‏ى شناخت آسيب‏هاى انقلاب اسلامى و حوزه‏هاى علمى و به ارايه‏ى نظريه در زمينه‏ى راه گذار از بحران‏ها و چالش‏هاى پيش روى آن پرداخته است. چالش‏هايى كه هم‏اينك ذهن پژوهشگران و كارشناسان مسائل سياسى و علاقمندان به انقلاب اسلامى و حوزه‏هاى علمى را به خود معطوف داشته است.

البته متأسفانه، بخش اعظمى از اين آثار هنوز به جامعه‏ى علمى ارايه نشده است. آثارى كه در راستاى گسترش فرهنگ ناب اسلامى و به‏ويژه نقد و بررسى و پيرايه زدايى و حل مشكلات علمى در حوزه‏ى دين‏پژوهى نگارش يافته است.

اين مؤسسه و انتشارات در حوزه‏ى نشر كتاب‏هاى تخصصى خود

مورد استقبال مراكز علمى قرار گرفته و اين امر ناشى از آسيب‏شناسى عميق معظم‏له و يافتن پاسخ‏هاى مناسب براى آن مى‏باشد.

امر ديگرى كه بايسته‏ى خاطرنشانى است اين است كه دين‏دارى در عصر حاضر با چالش ميدان دار نبودن نظريه پردازان حكيم و توانمند روبه‏روست. فقدان حكمت نظرى و ضعف انديشارى سبب مى‏شود افراد چيستى و چگونگى دين را در نيابند و دلزدگى و يأس از دين يا دينمداران را احساس نمايند. دين و ايمان در عصر حاضر نيازمند عقلانيت است و عقلانيت دينى نيازمند شكوفايى و بازپرورى توسط كارشناسانى توانمند و آگاه به مقتضيات زمان و مكان است. متوليان دينى بايد با پرهيز از هر گونه التقاط و اختلاط حلال و حرام، معارف ناب دينى و حقايق آن را متناسب با عصر حاضر به گفته‏خوانان آگاه خويش بياموزند و گزاره‏هاى معرفتى آن را در برابر دنياى استكبار و كفر به مردم بشناساند، و در اين صورت، متوليان امور دينى جامعه نمى‏توانند فقط به نوشتن رساله‏اى خشك و سجاده بسنده كنند. آنان بايد مهندسى فرهنگ دينى را ترسيم نمايند و اين امر تنها با مديريت ايدئولوگ‏هاى توان‏مند قابل پى‏گيرى است، گرچه امرى مشكل مى‏باشد و آثار معظم‏له در اين مسير بايسته طراحى و سامانمندى شده است و تأكيد و سفارشى است بر اين نكته، كه ايرانى خردگرا و ولايت‏مدار مى‏تواند و بايد با همت خويش فرهنگ برتر صد ساله‏ى پس از اين را به نام فرهنگ برتر و مترقى شيعى و ولايت و محبت حضرت اميرمؤمنان عليه‏السلام رقم زند. اين امر نياز به طراحى دقيق و ايدئولوگ‏ها و نظريه‏پردازان و ليدرهايى توانمندى دارد كه با چشمان نافذ خويش چالش‏هاى صد سال آينده‏ى دنيا را كه در مسير هدايت دينى و گسترش بنيان‏هاى انديشار شيعى

وجود دارد ببينند و از امروز براى گذار از آن‏ها بيانديشند. آنان بايد براى پاس‏دارى از زحمات طاقت‏فرساى عالمان دينى و نگاه‏بانى از سرمايه‏ى عظيم انقلاب اسلامى و حرمت خون شهيدان، نخست پيرايه‏ها را از دين بزدايند و با خرافه‏هايى كه دنياى علمى صد ساله‏ى آينده آن را بر ما خرده خواهد گرفت مبارزه كنند و حلال و حرام دين را به وضوح بيان دارند و سپس بر ترويج آن سرمايه‏گذارى نمايند. شايان ذكر است اين آثار به ششصد جلد مى‏رسد كه تاكنون دويست و پنجاه جلد از آن يا منتشر شده و يا براى نشر آماده گرديده است. نام برخى از اين كتاب‏ها با تشريح موضوع آن در ادامه مى‏آيد.

فصل يكم

فقه و احكام

حقيقة الشريعة فى فقه العروة (2 جلد)

موضوع:بازنگارى متن كتاب «العروة الوثقى» هماهنگ با فتاواى حضرت آيت‏اللّه‏ العظمى نكونام (مدّ ظلّه العالى) كه رساله‏ى عمليه معظم‏له به زبان عربى و به صورت تفصيلى است.

تحرير التحرير (3 جلد)

موضوع:بازنگارى كتاب تحرير الوسيله‏ى حضرت امام خمينى قدس‏سره كه اصل آن وسيله‏ى مرحوم سيد است و هماهنگ با فتاواى حضرت آيت‏اللّه‏ العظمى نكونام (مدّ ظلّه العالى) مى‏باشد و رساله‏ى عملى ايشان در تمام ابواب فقه و به زبان عربى است.

توضيح المسائل (2 جلد)

موضوع:رساله‏ى عملى با نگارش نو و چيدمانى بديع كه فلسفه‏ى چيدمان تازه‏ى آن در كتاب «چارچوب نوين فقه شيعه» و «الفهرس الحديث للفقه الشيعى» به تفصيل آمده است.

گزيده‏ى توضيح المسائل

موضوع:گزيده‏اى از رساله‏ى توضيح المسائل با نگارش نو و چيدمانى تازه.

بلنداى فقه شيعه(9 جلد)

موضوع:پاسخ به پرسش‏هاى فقهى بر گرفته از كتاب مجمع المسائل

حضرت آيت اللّه‏ العظمى گلپايگانى رحمه‏الله مطابق با فتاواى استاد فرزانه حضرت آيت‏اللّه‏ العظمى نكونام (مدّ ظلّه العالى) و بررسى تطبيقى دو ديدگاه فقهى شيعى.

احكام نوين

موضوع:تبيين پاره‏اى از احكام مسايلى كه با رشد فن‏آورى‏هاى نو و توسعه‏ى ارتباطات پديد آمده است.

مسايل نوپديد

موضوع:پاسخ به آخرين پرسش‏هاى مكلفان كه با پيدايش فن آورى‏هاى نو و گسترش ارتباطات پديد آمده است.

مناسك حج

موضوع:احكام اعمال و مناسك حج به زبان فارسى.

مناسك الحج

موضوع:احكام مناسك و اعمال حج به زبان عربى.

فقه‏نوشت غنا و موسيقى (خوانندگى و نوازندگى از براندازى تا برازندگى) (6 جلد)

موضوع:پژوهشى نو در شناخت موضوع، ملاك و حكم غنا و موسيقى بر اساس آيات قرآن كريم و سنت حضرات معصومين عليهم‏السلام و نقد و بررسى فتاواى فقيهان از ابتداى عصر غيبت تا كنون.

اين كتاب بر آن است كه به تفصيل و به صورت موضوعى و تطبيقى و با تكيه بر شناختى كه مولف محترم از انواع صدا و موسيقى و دست‏گاه‏هاى آواز دارد و هم‏چنين با ژرف‏پژوهى در منابع فقهى و آيات و روايات، حكم انواع صوت، صدا، موسيقى، غنا و ترجيع را به صورت گسترده و استدلالى

تبيين نمايد و ديدگاه فقيهان عصر غيبت از ابتدا تاكنون و همه‏ى جوانب موسيقى را به بحث گذارد. نظر به آگاهى و اشراف كاملى كه نگارنده بر دانش موسيقى دارد، انتظار مى‏رود اين كتاب به مناقشات و مشاجرات اين باب با رويكردى منصفانه خاتمه بخشد و مى‏توان آن را در اين زمان فصل الخطاب اين بحث دانست.

سرگرمى‏هاى دنيوى و فقه‏پژوهى دينى

موضوع:پژوهشى نو در تبيين احكام بازى‏ها و سرگرمى‏ها و بررسى موضوع، مناط و حكم باطل، لعب، لغو و لهو از ديدگاه قرآن كريم و روايات با رعايت سير منطقى و آراستگى در ارايه‏ى مباحث و پرهيز از تشتت‏گرايى.

تاريخ تأثيرگذار غنا و موسيقى بر فقه

موضوع:بررسى تاريخ زمان صدور حكم غنا و موسيقى در روايات و سير تحولات و تبدلات تاريخى و حكايت گذشته و مقتضيات مكانى و زمانى آن از صدر اسلام تاكنون كه در استنباط حكم شرعى آن تأثيرگذار است

رقص، كف، سوت و بشكن

موضوع:پژوهش گسترده در دلايل فقهى منع رقص، كف، سوت و تحليل و نقد آن و ارايه‏ى حكم بى‏پيرايه‏ى شرع با رعايت اصول و قواعد نظام روشمند استنباط.

غناخوانى زنانى

موضوع:اين كتاب چگونگى حكم صداى زن از جهت جهر و اخفات و غنا خوانى و نوحه‏گرى او بر مى‏رسد و نظريه‏ى لزوم خانه‏نشين نمودن وى

و دور داشتن او از نگاه نامحرمان و در نتيجه از جامعه و موقعيت‏هاى اجتماعى را به نقد مى‏گذارد و رواياتى را كه بر جواز يا منع غناخوانى زنان رسيده است را به تفصيل بازخوانى مى‏نمايد و ثابت مى‏كند كه غنا از آن جهت كه غناست و نيز آواز زن هرچند غنايى و طرب‏انگيز و داراى ترجيع باشد، در حضور مردان بيگانه با پرهيز از هر چيزى كه معصيت باشد و با دورى از فرا خواندن به خود به‏گونه‏ى معصيت‏آميز و محرك است كه اشكال ندارد و تنها تهييج و برانگيختن به معصيت در صوت است كه مورد نهى واقع شده است.

زن و آزادمنشى دينى

موضوع:ارايه‏ى نمونه‏هايى از آزادمنشى و تعامل با زنان در قرآن كريم و تبيين جايگاه كرامت و حرمت زنان و نحوه‏ى حضور آنان در اجتماع از ديدگاه قرآن كريم.

التعليقة على المكاسب المحرمة

موضوع:نقد و بررسى آراى شيخ انصارى در كتاب المكاسب المحرمة به زبان عربى و آماده‏سازى زمينه براى نقد بسيارى از فتاوايى كه دلايل محكمى ندارد.

ثمان الرسائل الفقهيه

موضوع:هشت رساله‏ى فقهى در حجاب، عدم لزوم اذن پدر در ازدواج دختر باكره، مجسمه‏سازى و... به زبان عربى.

چارچوب نوين فقه شيعه

موضوع:طرحى نو در چيدمان ابواب فقه و كتاب‏هاى آن و نقد و بررسى

ساختار و چيدمان ارايه شده از ناحيه‏ى فقيهان گذشته.

الفهرس الحديث للفقه

موضوع:طرحى نو در چيدمان ابواب فقه و كتاب‏هاى آن و نقد و بررسى ساختار و چيدمان ارايه شده از ناحيه‏ى فقيهان گذشته به زبان عربى.

الولاية والحكومة

موضوع:بررسى اقسام ولايت و مصاديق و شرايط آن و نگاهى نو بر كتاب ولايت فقيه امام خمينى رحمه‏الله به زبان عربى.

الفهرس الحديت لآيات الاحكام

موضوع:شمارش آيات فقهى قرآن كريم كه بسيار بيش از شمار معروف است.

القواعد الفقهيّه

موضوع:بررسى مهم‏ترين قاعده‏هاى فقهى و چگونگى كاربردى نمودن آن به زبان عربى.

التعليقات الفقهيّه

موضوع:تعليقه بر شمارى از مهم‏ترين كتاب‏هاى فقهى.

نوشابه‏هاى الكلى

موضوع:شناخت موضوع، آثار و احكام شراب و تبيين آثار و عوارض آن.

شيوه‏ى اجراى حدود

موضوع:تأملى خردگرايانه در شيوه‏ى اثبات جرم و چگونگى اجراى حدود در جامعه‏ى اسلامى.

اصول

درآمدى بر علم اصول، رجال و درايه

موضوع:بررسى تاريخ علم اصول و آراى اصوليان نام‏آور از ابتداى عصر غيبت تاكنون به طور خلاصه و توضيح اصطلاحات دو دانش رجال و درايه.

علم الأصول و علمائه الخمسة

موضوع:بررسى تاريخ علم اصول و عالمان برجسته‏ى آن و بحث از بايستگى‏ها و آسيب‏هاى علم اصول به زبان عربى.

خارج اصول

موضوع:متن درسى خارج اصول حضرت آيت‏اللّه‏ العظمى نكونام (مدّ ظلّه العالى) كه شرح و نقد كاملى بر كتاب «كفاية الاصول» است كه در چندين مجلد مى‏باشد.

دو مسلك اخبارى و اصولى

اخبارى چه مى‏گويد؟

موضوع:بازشناسى فرهنگ اخبارى‏گرى با ارايه‏ى محورهاى مهم و عمده‏ى باورهاى اخباريان كه امروزه خود را در طرحى نو مى‏نماياند.

اصولى چه مى‏گويد؟

موضوع:شناخت آموزه‏هاى مدرسه‏ى اصوليان و ارايه‏ى دفاع براى آنان در برابر اخباريان و بررسى نظام اجتهاد و روش استنباط عالمان اصولى.

اخبارى و اصولى چه مى‏گويند؟

موضوع:بازشناسى و نقد فرهنگ اخبارگرايى و اصول مدارى و بررسى نظام اجتهاد و استنباط احكام دين.

فصل دوم

قرآن پژوهى

درآمدى بر شناخت قرآن كريم

موضوع:بيان چگونگى تشرف به حضور قرآن كريم و انس با آن و بررسى شيوه‏ى فهم حقايق قرآن كريم.

روش‏هاى تفسيرى از ديدگاه قرآن كريم

موضوع:بررسى روش‏هاى تفسيرى و تبيين روش تفسيرى مورد نظر قرآن كريم

اسباب التنزيل

موضوع:تحليل عقلى رواياتى كه در شأن نزول آيات آمده است.

قرآن كريم و زمينه‏هاى اقتصادى

موضوع:فهرست آيات اقتصادى قرآن كريم همراه با ارايه‏ى فرهنگ موضوعى آن.

تحريف‏ناپذيرى و حجيت قرآن كريم

موضوع:ژرف‏پژوهى در تاريخ قرآن كريم، بررسى «تحريف ناپذيرى» و «حجيت» آن و نگاهى به دلايل و شواهد تحريف.

فصل سوم

معرفت دينى

سير انديشه

موضوع:پاسخ به شبهه‏هاى اعتقادى كه در دوره‏هاى مختلف زندگى براى انسان پيش مى‏آيد، نقد افكار سوفسطائيان، پوزيتويست‏هاى منطقى و دموكراسى موجود و تبيين و توصيف توحيد عرفانى و مراتب آن.

بداهت معرفت خداوند

موضوع:بررسى چگونگى وجود خداى بزرگ و ريشه‏يابى مشكل انكارگرايان در تصور خود از خداوند.

خداپرستى و فطرت

موضوع: پژوهه‏اى در بررسى بداهت اثبات خداوند و موقعيت براهين اثبات خدا؛ به‏ويژه برهان فطرت.

اسلام؛ هويت هميشه زنده

موضوع: تلاش براى پاسخ به اين پرسش كه چرا الگوى مطلوب اسلامى در سطح كلان جامعه‏ى ما برپا نشده است.

انسان و جهان زندگى

موضوع: بيان عملكرد درست انسان در دوره‏هاى متفاوت زندگى و شيوه‏ى تعامل و تعادل قوا و اداره‏ى منزل و نقش «محبت» در زندگى.

آفرينش انسان و ماترياليسم

موضوع: مطالعه بر چيستى انسان و نقد و تحليل علمى رويكردهاى

مادى گرايانه در شناخت انسان ـ به ويژه ماترياليسم ـ و نقد نظريه‏ى داروين.

پيشوايان راستين اسلام

موضوع: تببين تاريخى و بررسى عقلانى عوامل پيدايش حادثه‏ى سقيفه و قيام خونين كربلا و تحليل تاريخ اسلام تا عصر غيبت.

عصمت؛ موهبتى الهى

موضوع: پژوهشى نو در چيستى عصمت و رابطه‏ى آن با اختيار آدمى و ارزش كردار وى.

كاوشى نو در معجزه و كرامت

موضوع: بررسى چيستى شرايط معجزه و وجوه شش‏گانه‏ى آن با ارايه‏ى راهى نو در شناسايى امور قدرتى.

ضرورت معرفت به مقام نورى اهل‏بيت عليهم‏السلام

موضوع: تأكيد بر ضرورت شناخت حقيقت و مقام نورى اهل‏بيت عليهم‏السلام .

كوثر؛ ناموس حضرت حق

موضوع: تبيين جايگاه حضرت فاطمه عليهاالسلام در سلسله‏ى ظهورات هستى، كيفيت نورانيت آن حضرت و بررسى عوامل شهادت ايشان.

مراتب ولايت

موضوع: چيستى ولايت و اثبات پذيرى، مراتب و ساحت‏هاى آن و پاسخ به شبهات مسأله‏ى «ولايت فقيه».

عوالم مينا

موضوع: شيوه‏ى شناخت حقيقت واژه‏هايى چون عرش، كرسى، لوح، قلم و مانند آن.

هدايت دينى

موضوع: بازشناسى مكاتب نيست‏انگارى، مادى‏گرايى و الهى و ارايه‏ى طرح درست و بايسته‏ى «هدايت دينى».

الگوهاى انديشه‏ى دينى

موضوع: تحليل و نقد سه روش كلامى، فلسفى و عرفانى در دريافت حقايق و ارزيابى موفقيت داعيه داران آن‏ها در شناخت هستى.

بايسته‏هاى دين پژوهى و معناشناسى دين

موضوع:تبيين طرح كلى و بايسته‏ى دين‏پژوهى و بررسى مبادى مهم دين‏شناسى و علوم پايه‏ى آن.

جملگان جاويد (5 جلد)

موضوع:دانش‏نامه‏اى جامع و مختصر كه مهم‏ترين سرفصل‏هاى آن عبارت است از: خداشناسى، ولايت‏شناسى، انسان‏شناسى، دين‏شناسى، گناه‏شناسى، جامعه‏شناسى، روان‏شناسى، زن شناخت و دنياشناسى.

سبع الرسائل الاعتقادية

موضوع:هفت مقاله‏ى اعتقادى در تبيين توحيد، فاعليت حق تعالى، امر بين الامرين و... به زبان عربى.

المسكة في ما ورد عن أهل البيت النبوّة عليهم‏السلام (2 جلد)

موضوع:گزيده‏ى مهم‏ترين احاديث اعتقادى از مبدء تا معاد؛ به‏ويژه احاديث باب ولايت در چينشى نو و به زبان عربى. فرهنگ تحليلى اين روايات كه به بيست مجلد مى‏رسد در دست نگارش است.

فصل چهارم

فلسفه و حكمت

خدا انكارى و اصول الحاد

موضوع:بررسى اصول انكار مبدء فاعلى و مؤلفه‏هاى انكار علت غايى، بيان «وجودى بودن» شرور و آفات و ارايه‏ى نظريه‏اى نو در اختيار و آزادى آدمى.

اصول الحاد

موضوع:ارايه‏ى دليل‏واره‏هايى كه براى انكار خداوند و مبدء غايى مى‏توان گفت.

معاد جسمانى

موضوع:رويكرد تازه در اثبات معاد جسمانى و روحانى هماهنگ با ديدگاه قرآن كريم كه در ضمن به نقد نظريات عارفان، كلاميان، فلسفيان و به‏ويژه نظريه‏ى جناب محى الدين عربى و جناب ملاصدرا مى‏پردازد.

معاد جسمانى؛ حقيقتى دينى و فلسفى

موضوع:تحليل معاد جسمانى و نقد ديدگاه‏هاى رايج در تبيين آن و ارايه‏ى نظريه‏اى نو.

خلود دوزخ و آتش و عذاب جاويد

موضوع:بررسى و تحليل آراى شمارى از انديشمندان عرفان، فلسفه و كلام كه به نفى مسأله‏ى خلود مى‏پردازند و تبيين نظريه‏ى درست در اين زمينه با رويكردى خردگرا.

فلسفه‏ى نوين

موضوع:تبيين اصول انديشه‏ى فلسفى نوظهور پس از مكتب «نوصدراييان» كه گزاره‏هاى گوناگونى را با تكيه بر خردگرايى و شهود خردپذير و نفى انديشه‏هاى خردستيز ارايه كرده است.

پنج مقاله‏ى حكمى

موضوع:تأملى بر مفاهيم «آزادى»، «استقلال»، «پيروزى»، «شكست»، «خير»، «شر»، «ثابتات ازلى» و «اعيان ثابته».

الجسم البسيط وانقساماته

موضوع:تحليل و نقد رويكردهاى عقلى در شناخت جسم به دو زبان فارسى و عربى.

فصل پنجم

عرفان پژوهى

صحيفه‏ى عشق

موضوع:شرح معنوى دعاى مكارم الاخلاق صحيفه‏ى سجاديه.

مقامات عارفان

موضوع:شرح تفصيلى و گسترده‏ى نمط نهم و دهم «الاشارات و التنبيهات» و نقد و ارزيابى داده‏هاى آن.

عرفان و مقامات

موضوع:شرح عرفانى نمط نهم و دهم «الاشارات والتنبيهات» و نقد و بازپيرايى كوتاه و مختصر آن.

شرح فصوص الحكم (30 جلد)

موضوع:اين كتاب به توضيح داده‏هاى كتاب فصوص الحكم جناب ابن عربى و شرح قيصرى مى‏پردازد و با بازپيرايى و بازنگرى آن سعى در تصحيح قضاياى اعتقادى و گزاره‏هاى عرفانى آن دارد و مى‏توان آن را دائرة المعارف و دانش‏نامه‏اى جامع در شناخت عرفان اسلامى و تبيين عرفان شيعى و منبعى مطمئن براى عرفان پژوهان و علاقمندان به اين دانش دانست.

نسخه‏ى عرفان

موضوع:بررسى شرح حال و شخصيت عارفان حقيقى و دل خسته‏اى كه غزل عشق را با خط خون بر صحيفه‏ى عالم مى‏نگارند.

نغمه‏هاى عرفانى

موضوع:بيان برخى از حقايق عرفانى با نثر آهنگين و تحليل شمارى از روايات موجود در كتاب‏هاى عرفانى.

غيب، شب و بيدارى

موضوع:شيوه‏هاى دسترسى به عوالم غيب و نقش شب و ميزان خواب در اين زمينه.

عارف و كمال

موضوع:بررسى چيستى عرفان ناب و آسيب‏ها، چالش‏ها و نحله‏هاى منحرفى كه آن را تهديد مى‏كند و نقد كمال خواهى اخلاقيان.

چارچوب سير كمالات

موضوع:شيوه‏ى صحيح آموزش و پژوهش داده‏هاى فلسفى و مديريت زندگى معنوى و مادى سالكان.

دايره‏ى هستى

موضوع:بررسى سير نزول و صعود آدمى و عواملى كه بشر را به تفاهم موعود مى‏رساند.

شرح منازل السائرين (15 جلد)

موضوع:شرح، بازنگرى و نقد و بازپيرايى منازل السائرين بر اساس عرفان ناب.

شرح مصباح الانس (20 جلد)

موضوع:شرح، نقد و بازپيرايى كتاب مصباح الانس و ارايه‏ى مهم‏ترين اصول «عرفان محبوبى» و نقد داده‏هاى عرفان رايج اهل سنت كه مبناى اين كتاب است.

تصحيح التمهيد فى شرح قواعد التوحيد

موضوع:تصحيح كتاب «التمهيد» همراه با تعليقه و توضيح برخى از اشكالات آن.

شرح تمهيد القواعد (2 جلد)

موضوع:شرح، نقد، تحليل و بازپيرايى كتاب تمهيد القواعد با رويكردى حكمى و فلسفى و به‏ويژه نقد ديدگاه «تحرير تمهيد القواعد».

فصل ششم

علوم سياسى

چرايى و چگونگى انقلاب اسلامى

موضوع:بررسى عواملى كه سبب شده است شيعه داراى حكومتى

منسجم نباشد و تبيين نقش تفكر شيعى در پيدايش و پيروزى انقلاب و شناخت آسيب‏ها و چالش‏هاى پيش روى آن و شيوه‏ى گذار از آن.

نظام سلطه

موضوع:كاوشى در شناسايى چهره‏هاى گوناگون و متفاوت نظام سلطه ـ اعم از سلطه‏ى فرهنگى، اقتصادى و نظامى ـ و ارايه‏ى راه‏كارهاى مقابله با آن.

تاريخ هميشه زنده

موضوع:تأملى خردگرايانه بر چيستى تاريخ و تحليل حادثه‏ى سقيفه و حوادث پى‏آمد آن.

رهبران شيعه در عصر غيبت

موضوع:بررسى طرح‏هاى وحدت شيعه و اهل سنت، راه شناخت رهبران راستين و ويژگى‏هاى آنان در عصر غيبت.

انقلاب اسلامى؛ چالش‏ها و طرح‏ها

موضوع:شناخت آسيب‏هايى كه انقلاب با آن رو به‏روست و طرح‏هايى براى گذار از آن.

نظرگاه‏هاى سياسى

موضوع:بررسى حقانيت، مشروعيت و كارآمدى نظام انقلاب اسلامى و عامل‏هاى تأثير گذار و پيدايش آن و شيوه‏ى گذار از بحران‏هاى پيش روى انقلاب؛ به‏ويژه عوامل دين گريزى جوانان.

خمس الرسائل السياسيّة

موضوع:جايگاه و نقش عالمان دينى در انقلاب اسلامى و ضرورت زهد و تزهد آنان و تمسك به اصل اتحاد. اين كتاب به زبان عربى است.

انقلاب فرهنگى

موضوع:بررسى چيستى و ويژگى‏هاى انقلاب فرهنگى و شيوه‏ى كارآمدى و نهادينه سازى آن در جامعه‏ى ايران.

برگى از آسيب‏شناسى انقلاب اسلامى

موضوع:برگى از تاريخ شكوهمند انقلاب اسلامى و بررسى آسيب‏هايى كه آن را در اوايل دهه‏ى شصت تهديد مى‏كرد.

مدينه‏ى فاضله يا جنگل مدرن

موضوع:شناسايى طرّاحان سيستم‏هاى اجتماعى و سنت‏هاى حاكم بر جامعه و بررسى ويژگى‏هاى جوامع بسته و باز يا دنياى مدرنيته و مدينه‏ى فاضله.

روش حضرات معصومين عليهم‏السلام و حركت‏هاى انقلابى

موضوع:بازشناسى رويكرد حضرات معصومين عليهم‏السلام به قيام‏هاى سياسى زمان خود و ارزيابى قيام امام خمينى قدس‏سره با نگاه به داده‏هاى آن.

فصل هفتم

حوزه‏هاى علميه

روحانيت و رهبرى

موضوع:ارايه‏ى طرحى جامع در سازمان‏دهى نظام روحانيت.

عالمان دينى و ساده زيستى

موضوع:يادآورى لزوم ساده زيستى براى روحانيت شيعه و پرهيز از عافيت‏خواهى و دنياطلبى.

علماى راستين؛ رهروان پيامبران

موضوع:اصول و راه و رسم طلبگى و شيوه‏هاى دانش اندوزى در حوزه‏هاى علمى.

حوزه؛ چالش‏ها و طرح‏ها

موضوع:بررسى كاستى‏هاى حوزه‏هاى علمى و ارايه‏ى طرح‏هايى براى برطرف‏سازى آن.

فصل هشتم

مردم و جامعه

آسيب‏هاى اجتماعى

موضوع:شناسايى انواع آسيب‏هاى عمده‏اى كه اخلاق فردى و جمعى هر جامعه را تهديد مى‏كند؛ مانند: شراب، مواد مخدر، موسيقى حرام، رقص و قمار؛ با تأكيد بر ضرورت شناخت تباهى‏ها براى عالمان و متوليان امور دينى.

دردمندى و مشكلات اجتماعى

موضوع:شيوه‏ى چاره‏جويى چالش‏ها و نمايه‏اى از بايسته‏هاى گشايش معضلات جامعه و حوزه‏هاى علمى.

گفت وگوهاى اجتماعى

موضوع:مجموعه‏ى بيست و يك مصاحبه با حضرت آيت‏اللّه‏ العظمى نكونام(مدّ ظلّه العالى) كه در مسير طراحى كاركردهاى بايسته‏ى اجتماع و رهنمون به مراكز فكرى و تأثيرگذار بر سياست‏هاى كلان و خرد اجتماعى است.

زن؛ مظلوم هميشه‏ى تاريخ (4 جلد)

موضوع:ساختار كلى شناخت زن در تمام زمينه‏هاى موجود فردى و اجتماعى و بررسى متون دينى و تحليل فقهى و عقلى روايات وارده در شناخت شخصيت زنان و احكام دينى آنان و نحوه‏ى حضور بايسته‏ى آنان در اجتماع و نقد و بررسى ديدگاه مدرنيته و فمينيسم و نظرگاه‏هاى سنتى به شخصيت زن.

كتاب زن (20 جلد)

موضوع:اين طرح بررسى نظرگاه‏هاى تمام انديشمندانى را كه به نوعى راجع به شخصيت زن سخن گفته يا قلم زده‏اند، بر عهده دارد و به نقد روى‏كردهاى سنتى و مدرن در شناخت شخصيت زنان و نحوه‏ى حضور آنان در خانه و جامعه مى‏پردازد و مى‏توان آن را دانش‏نامه‏اى جامع در شناخت شخصيت زن دانست. هم‏چنين با روى‏كردى خردگرايانه، تحليل كاملى از شبهاتى كه در اين زمينه بر متون دينى وارد مى‏شود را ارايه مى‏كند.

گفت‏وگوهاى صميمى

موضوع:تبيين چگونگى زيست معنوى و مادى و شناخت آسيب‏هاى خانوادگى و اجتماعى تا ديدن امورى غيبى چون جن، فرشته و... .

خاطره؛ نقشى بر چهره‏ى ذهن

موضوع:خاطراتى از شيوه‏ى سير و سلوك استاد در دوران كودكى.

حضور حاضر و غايب

موضوع:شرحى كوتاه از زندگى و شخصيت بيش از يكصد و پنجاه چهره از اساتيد معنوى يا علمى حضرت آيت‏اللّه‏ العظمى نكونام (مدّ ظلّه العالى) كه برخى از آنان از آيينه‏داران ملك و ملكوت و چهره‏هاى گوياى

حضرت حق بوده‏اند.

اصول و قواعد تعبير خواب

موضوع:تلاش براى قاعده‏مند ساختن دانش تعبير خواب و آموزشى نمودن آن.

داستانى از نابسامانى اجتماعى

موضوع:متن يك تئاتر كه برخى از شبهات اعتقادى و ناهنجارى‏هاى اجتماعى را در قالب نمايش‏نامه خاطرنشان مى‏سازد.

فصل نهم

ادبيات، شعر و موسيقى

آموزش مقامات موسيقى ايرانى

موضوع:آموزش دستگاه‏ها و مقامات موسيقى ايرانى؛ مانند: افشارى، دشتى، ابوعطا، همايون، بيات ترك و... .

ديوان عشق (2 جلد)

موضوع:دفتر شعر در قالب غزل.

نقد صافى (3 جلد)

موضوع:نقد اشعار و عرفان حافظ در قالب غزل.

درد عشق

موضوع:دفتر شعر در قالب مثنوى.

خون دل (2 جلد)

موضوع:دفتر شعر در قالب رباعى.

ديدار يار

موضوع:دفتر شعر در قالب قصيده.

نفير عشق

موضوع:بررسى ويژگى‏هاى اشعار حضرت آيت‏اللّه‏ العظمى نكونام (مدّ ظلّه العالى) به قلم معظم‏له و عمده‏ترين مباحث معرفتى در مجموعه‏هاى شعرى ايشان و تحليل برخى از نقدهايى كه بر ديوان‏هاى عرفانى وارد است.

آثار آماده براى انتشار

همان‏گونه كه گذشت كتاب‏هاى بسيارى نيز براى چاپ آماده است كه در صورت رفع موانع و توان چاپ، اميد است در آينده به جامعه‏ى علمى كشور عرضه گردد. در اين‏جا نام برخى از اين آثار با تشريح موضوع آن مى‏آيد:

خداشناسى

خدايى كه مى‏پرستيم

موضوع:از روزگاران قديم و همزاد با آدمى و از هنگامى كه انسان خود را ديده و به خود آمده، نخستين چيزى كه بيش از هر چيز ديگر او را به خود مشغول داشته، انديشه‏ى پروردگار، معبود، خدايان و حق تعالى بوده است. هر كس به نوعى و به صدايى با خداى خود مناجات داشته و فارغ از انديشه‏هاى ديگر و خدايان ديگران به سر مى‏برده است، بدون آن‏كه نسبت به نفى و اثبات خدايان ديگران يا خداى خود، زحمت تحقيق و رنج بررسى چندانى را هموار نموده باشد.

كتاب حاضر مى‏گويد: ذهن آدمى با تمامى وسعت و گستردگى، جاى نزول حضرت حق تعالى نيست و حق تعالى جز در ظرف وجودى خود، جايى براى نزول ندارد؛ تنها دل جوار حق تعالى را به دست مى‏آورد، قرب حق را مى‏يابد و در حريم حضرت حق منزل مى‏گزيند.

كوشش در اثبات و تصور حضرت حق چندان كارگشاى جان آدمى

نيست؛ هرچند تحقيق و بررسى به حساب مى‏آيد، بايد براى جان خويش انس حق را پى‏گيرى شد و با «دل» در كمين زيارت آن جناب نشست و درصدد قرب آن حضرت بود و بدون قال و مقال و بدون سر و صدا و دور از ريا و فرياد، دل را در طريق وصول حق قرار داد و در پى حضور او بود و بى زبان و دور از هر تصور و اثبات، خود را در حريم حضرت حق و در محضر آن جناب قرار داد. اين‏گونه است كه كتاب حاضر، مطالب خود را در قالب «دل‏نوشته» عرضه مى‏دارد تا مسير فهم خداوند از طريق دل را راه‏گشا باشد.

آثار قرآنى

كتاب خدا

موضوع:هم‏اينك نه دانشگاه قرآنى ما و نه رشته‏ى تخصصى تفسير هيچ يك در جاى بايسته‏ى خود قرار ندارد و نسبت به علوم موجود در قرآن كريم و كارى كه در اين رابطه انجام مى‏گيرد، بايد نام آمادگى قرآنى را بر آن نهاد و چنين نام‏گذارى با كاستى‏هايى كه دارد كوچك شمردن قرآن كريم است. ما عظمت قرآن كريم را در نيافته‏ايم و هرچه كه در اين زمينه كار شده، هنوز به پوسته، ظاهر و سطح قرآن كريم نيز نرسيده است و چنان‏چه كار محتوايى در اين زمينه انجام نگيرد، كلاس‏هاى صوت، لحن، تجويد و قرائت و حفظ آن و نيز ايجاد رشته‏هاى تخصصى تفسير و ديگر علوم مرتبط، براى جامعه كارگشا نخواهد بود، بلكه حركت در فضاى حاضر و وضع موجود و مرسوم، پرده‏اى بر حقايق آن مى‏اندازد.

قرآن كريم راه ورود به تكوين است و دانش آن را در خود دارد. بهترين منبع دانش براى هر كسى قرآن كريم است اما بايد اين سفارش قرآن كريم را

پيش چشم داشت كه:«خُذِ الْكِتَابَ بِقُوَّةٍ»⁽¹⁾و با ساده‏پندارى و سهل‏انگارى با اين تنها كتاب خدا مواجه نشد.

ما قرآن كريم را نشناخته‏ايم و عظمت آن را در نيافته‏ايم و كتاب حاضر تلاشى است اندك و خرد براى معرفى قرآن كريم و راه ورود و آشنايى به اين كتابِ دانش‏هاى بى‏پايان است.

تفسير سوره حمد

موضوع:رويكردى نو در تفسير قرآن كريم و ارايه‏ى نكته‏هاى تفسيرى بسيار بديع از سوره‏ى حمد.

دانش استخاره با قرآن كريم (5 جلد)

موضوع:آموزش اصول، قواعد، رموز و اصطلاحات استخاره با قرآن كريم به صورت كامل و نظام‏مند و تطبيق آن بر همه‏ى آيات كه در

جهان اسلام براى نخستين بار نگاشته مى‏شود و در اين باب

بى‏نظير خواهد بود.

درآمدى بر دانش استخاره با قرآن كريم

موضوع:آموزش مبادى لازم در استخاره با قرآن كريم و بيان برخى از اصول، قوانين، قواعد، رموز و اصطلاحات دانش استخاره با قرآن كريم.

استخاره‏ى مختصر آيه‏ها و سوره‏هاى قرآن كريم

موضوع:آموزش استخاره‏ى سوره‏هاى قرآن كريم كه استخاره‏اى ناشناخته حتى در ميان خواص است و در دانش تفأل براى رمزگشايى و آينده‏نگرى كاربرد فراوانى دارد.

1. مريم / 12.

اقتراح قرآن‏شناخت

موضوع:كتاب حاضر از مكتب صدرا مى‏گويد و راز ماندگارى و چيرگى اين مكتب را در قرآنى بودن صدرالمتألهين مى‏داند و از اين كه فقيهان مراجعه‏ى صرف به روايات دارند گله‏مند است؛ چرا كه نقش قرآن كريم را در فقاهت كم‏رنگ مى‏كند. افزون بر اين، رشته‏هاى علوم قرآنى در دانشگاه‏ها نيازمند نقد و بازسازى است. آسيب ديگر در مراجعه به قرآن كريم دامى است كه متكلمان در آن افتاده‏اند و آن اكتفا به ظاهر در استفاده از قرآن كريم است. برخى نيز هم‏چون ابن‏عربى آموزه‏هاى قرآن كريم را با تأويل‏گرايى افراطى به تحريف معنوى كشانده‏اند. برخى از فلاسفه‏ى اسلامى نيز به بهانه‏ى آزادى انديشه از داده‏هاى عقلى قرآن كريم غفلت كرده‏اند. هم‏چنين كتاب حاضر به ريشه‏يابى معضل خرافات و باورهاى آلوده به پيرايه مى‏پردازد و در پايان بر آن است تا تأثير علم لدنى و خدادادى امام رضا عليه‏السلام در موضع‏گيرى‏هاى سياسى را نشان دهد.

مگوهاى گويا

موضوع:در سرماى سرد پاييز 89، پيوست گريزها و گذارها نسبت به كتاب «تحريف‏ناپذيرى قرآن كريم و حجيت آن» كتاب مگوهاى گويا انجام پذيرفته است. اين كتاب با تشريح چگونگى ماجرا و دفاع از كتاب ياد شده، چند و چون ماجرا را در جهت رفع برخى از توهمات، ارايه مى‏دهد.

آيه‏هاى آسمانى (4 جلد)

موضوع:خاطرنشانى نكات كليدى و تازه‏اى كه مى‏توان از برخى آيات قرآن كريم به دست آورد. اين مجموعه در چهار جلد مى‏باشد.

اهل بيت عليهم‏السلام

بشارت اكرم صلى‏الله‏عليه‏و‏آله

موضوع:يكتاترين حقيقت در عالم هستى، حق تعالى است كه تمام هستى و حقيقت هستى است و غريب‏ترين شخصيت عالم، حضرت نبى اكرم صلى‏الله‏عليه‏و‏آله است كه نه در زمين يار و غم‏خوارى داشت و نه در آسمان توانى براى شناخت آن چهره‏ى عالين بود. حق تعالى نيز او را تنزيلى از تمامى صفات خويش داد و ايشان را در ناسوت به دور وا داشت و چه مشكل است كه انسان بارى را به تنهايى بر دوش كشد، آن هم بار و غم تمام عالم و آدم را و از طرفى غم‏خوار نيز نداشته باشد. كتاب حاضر تلاشى براى تبيين اين معناست.

حضرت على عليه‏السلام و ولايت مستصعب

موضوع:آن‏چه بوده و آن‏چه هست على عليه‏السلام است. آن‏چه مى‏آيد و آن‏چه مى‏ماند على عليه‏السلام است. ما از دنيا تنها دل به همين معنا بسته‏ايم. تنها كسى كه به دنيا نيامد و از دنيا هم نرفت على عليه‏السلام بود. على عليه‏السلام در خانه‏ى پروردگار خويش؛ كعبه، نزول اجلال داشت و در آن تولد يافت و در محراب مسجد كوفه كه محراب خويش و خانه‏ى پروردگار است به شهادت رسيد و به سوى پروردگار خود عروج نمود. اميرمؤمنان عليه‏السلام به دنيا نيامد كه از دنيا برود و در نطفه‏ى او دنيا ريخته نشد و طعم دنيا در كامش ننشست و اين وصف، تنها مخصوص آن حضرت است. اميرمؤمنان عليه‏السلام به تمام صفات، از جانب خدا آمد و به سوى خدا، بدون وصف دنيا رفت. كسى نتوانست بر دنيا چيره و بر آن سوار شود مگر خداوند و رسول اكرم صلى‏الله‏عليه‏و‏آله . اما حضرت

اميرمؤمنان عليه‏السلام دنيا را به تمام قامت حقيقت ترك نمود؛ زيرا آن حضرت عليه‏السلام نفس رسول اكرم صلى‏الله‏عليه‏و‏آله و ظهور رحمت خاص و رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله نفس حضرت اميرمؤمنان عليه‏السلام و ظهور رحمت عام بر تمامى عالميان است كه دنيا نيز به رحمت نيازمند است و تمامى دنيا حتى شقى‏ترين كافران در يد رحمت آن حضرت صلى‏الله‏عليه‏و‏آله است.

حضرت اميرمؤمنان عليه‏السلام ظهور رحمت خاص است و از اين روست كه آن حضرت باب ايمان است و ايمان از اسلام است و روندگان آن كم‏تر و مسير آن سخت‏تر و بر شدن بر آن بالا رفتن از برترين و بلندترين قله است كه سير و تماشاى آن با وحدت شخصى حقيقت حضرت حق تعالى ممكن خواهد بود.

نقطه‏ى هستى

موضوع:سخن گفتن از نقطه‏ى هستى كه مرتبه‏ى ويژه‏ى بزرگ بانوى عالم هستى؛ حضرت زهرا عليهاالسلام است بسيار ظريف و پيچيده است. تبيين آن‏چه خداوند منان به اولياى الهى خود داده است زبان ندارد و واژگان از بيان آن قاصر است و فهم نيز به كنه آن نمى‏رسد تا آن را به واژه كشد. اين كتاب در ضمن هر كوثرى بر آن است تا قلب‏ها را با بخشى از فضايل معنوى حضرت زهرا عليهاالسلام طراوت و خجستگى دهد.

امام حق، امام عشق

موضوع: خاطرنشانى نكاتى از ولايت حضرت زهرا عليهاالسلام كه امام حق است و حضرت سيدالشهدا عليه‏السلام كه امام عشق است. نكاتى كه از پيچيده‏ترين بحث‏هاست و تاكنون منطقى براى فهم آن نگاشته نشده و

اصول و قواعد آن تبيين نگرديده است و تنها در تيررس محبوبان حقيقى حضرت حق مى‏باشد.

حسين عليه‏السلام پيامبر عشق

موضوع:كتاب حاضر ده سرخ‏نوشت است كه برخى از ابعاد قيام خونين حضرت سيدالشهدا عليه‏السلام را بيان مى‏دارد. نخست آن كه اين قيام خونين كه نتايج بسيار فراوانى را براى جامعه‏ى مسلمين داشته، به سبب حمايت افرادى معدود از رهبر دينى خود بوده كه شمار آنان تنها به چهل نفر مى‏رسيده و تعداد آنان در روز عاشورا با همراهى جناب حر و تابعان وى بيش از هفتاد نفر گرديده است. سرخ‏نوشت ديگر آن از حق محضى حضرت عشق مى‏گويد و اين كه در حادثه‏ى نينوا اين دست حق است كه بايد ديده شود و اين چهره‏ى عشق و عاشق‏كشى حق است كه آفتابى و نمايان مى‏شود و اين استقامت امام حسين عليه‏السلام در عشق‏ورزى است كه تابلوى گوياى سرخى عشق مى‏گردد. هم‏چنين سرخ‏نوشت‏هاى ديگر برخى از اصول و آداب عزادارى و تعزيه را با تأملاتى فلسفى و روان‏شناسانه بيان مى‏دارد.

دولت منجى

موضوع:در اين كتاب از معناى انتظار و زندان گفته مى‏شود. انتظار و زندان دو هم‏سنگر هستند كه گاه با هم همگام مى‏شوند و گاه مى‏شود كه از يك‏ديگر جدا مى‏گردند. ما شيعيان نيز در حصار غيبت هستيم و در زندان تاريك غيبت در بند مى‏باشيم. زندانى كه در دوره‏ى آخرالزمان قرار دارد. در آخرالزمان، اسم اسلام گسترده و جهانى مى‏شود؛ ولى مسما و حقيقت آن از ميان مردم رخت بر مى‏بندد. كتاب حاضر به تشريح وظايف شيعيان در

اين زمانه‏ى سخت و هنگامه‏ى عظيم مى‏پردازد و ويژگى‏هاى دوره‏ى آخرالزمان را بر مى‏رسد. زمانى كه فتنه چون شترى مست هر كسى را هدف مى‏گيرد و چون درنده‏اى دندان در پوست و گوشت او فرو مى‏برد و آن‏چه از دست مى‏رود و فراموش مى‏شود حق و حق‏خواهان هستند. اين كتاب از عصر غيبت و از زمان ظهور و دولت منجى (عجل اللّه‏ تعالى فرجه الشريف) مى‏گويد؛ اين در حالى است كه هر كسى با فكر خود در اين زمينه قدم بر مى‏دارد و در كتاب‏هايى كه در اين زمينه نوشته شده است حقيقت به اندازه‏ى خردى نويسنده‏ى آن كوچك شده است. كتاب حاضر با تبيين وظايف خواص شيعه در عصر حاضر، بسيارى از داعيه‏ها را پاسخ مى‏دهد.

خيمه‏ى لطف ظهور

موضوع:اين روزها سخن از ديده شدن برخى از نشانه‏هاى ظهور به‏ويژه سفيانى، بسيار به گوش مى‏رسد. در برخى از كتاب‏ها نيز براى ظهور وقت تعيين مى‏نمايند. اين كتاب چنين ادعاهايى را خالى از حقيقت و واقعيت مى‏داند و به تبيين برخى از شاخصه‏هاى عصر ظهور بر اساس آيات قرآن كريم مى‏پردازد.

آثار فقهى و اصولى

قمار (گروگذارى، شرط‏بندى و بخت‏آزمايى)

موضوع:ساختار نفس آدمى به‏گونه‏اى است كه نمى‏تواند در جايى آرام بگيرد و بدون آن كه كسى يا چيزى را پيش خود احضار نمايد و به آن مشغول گردد نمى‏تواند بيكار بنشيند. در اين ميان، آنان كه ساختار مغزى متفاوتى با ديگران دارند به گاه سرگرمى به سراغ بازى‏هايى مى‏روند كه

خطر را بر آنان به هجوم وا مى‏دارد. يكى از اين سرگرمى‏ها «قمار» است. برخى از قماربازان با به ميدان آوردن همه‏ى موجودى خويش، از قوه‏اى كه آنان را به خطر كردن وا مى‏دارد پيروى مى‏كنند. قمار هم‏اينك به دو شكل سنتى و مدرن ديده مى‏شود. برخى از قماربازان، شكل مدرن آن را با كمك رايانه شكل مى‏بخشند و برخى از بازى‏هاى رايانه‏اى را مى‏توان از مصاديق قمار دانست. آيا مى‏شود گفت بر اساس برخى از نظام‏هاى فقهى در كشور ما، انواع قمارها توسط بانك‏هاى دولتى، شركت‏ها و نيز سازمان صدا و سيما تبليغ و اجرايى مى‏گردد. جوان بودن و نوپايى جامعه‏ى ايران كه در شكل مدرن آن عمرى ندارد و نيز نبود نظريه‏پردازانى جامع در حوزه‏ى امور دينى كه بر سرگرمى‏ها نيز تخصص داشته باشند از علل كمبود انواع سرگرمى‏ها و تنوع در جامعه‏ى ايران است. با اين وجود، مردم جامعه‏ى ما در پرداختن به سرگرمى‏هاى محدودى كه دارند نيز دچار تناقض هستند. از طرفى سرگرمى‏هايى عرضه مى‏شود كه دولت از آن حمايت دارد و از سوى ديگر، بسيارى از افراد در حكم شرعى چنين سرگرمى‏هايى سرگردان هستند و روحيه‏ى تعبد و دين‏پذيرى آنان، دغدغه‏ى شرعى نبودن آن، همواره بر ايشان سنگينى مى‏كند. كتاب حاضر بر آن است تا براى نخستين بار به صورت مستقل به اين مسأله بپردازد و چيستى قمار و انواع آن در جامعه‏ى كنونى كه نظام اسلامى بر آن حاكميت دارد را به صورت مصداقى روشن نمايد. بديهى است فقيه براى دست‏يابى به چنين مهم و رسيدن به اين امر بايد موضوع و مصداق قمار را با همه‏ى گوناگونى كه دارد به‏خوبى بشناسد تا بتواند حكم حليت يا حرمت آن را از منابع استنباط به دست آورد. البته شناخت صفات و خصوصيات قمار براى شناخت موضوع آن

كافى است اما بدون آشنايى به مبادى و مقدمات آن نمى‏توان مصاديق قمار و نيز حكم حلال يا حرام بودن آن را شناخت.

نوشتار ياد شده به بررسى ملاك و معيار حرمت قمار نيز مى‏پردازد و مى‏گويد تنيدگى و استرس حاصل از قمار و نيز بغض و كينه به طرف مقابل در اين بازى تند و تيز است. هم‏چنين گرويى كه به ميان آورده مى‏شود گاه تمامى اموال شخص و نيز همسر و دختر و ناموس قمارباز را در بر مى‏گيرد كه بايد تمامى آن را به گفته‏ى قماربازان «تِخ» كنند. اين امور از معيارهاى حرمت قمار است. اين كتاب راهنمايى جامع براى جامعه‏ى علمى و جوان ما در دست‏يابى به حكم شرعى قمار و انواع مسابقات، شرط‏بندى‏ها، گروگذارى‏ها و بخت‏آزمايى‏ها مى‏باشد.

احكام موضوعات نوپديد

موضوع:پاسخ به آخرين استفتائات و پرسش‏هاى فقهى كه در ميان جامعه رايج است.

روابط نرم، تعامل ديجيتال

موضوع:اين كتاب داراى چهار گفتار است. در گفتار نخست گفته مى‏شود: دانش اخلاق از دانش‏هاى محجور در حوزه‏ها در اين زمان است و انديشمندان حوزوى در حال حاضر كم‏تر با نگاهى تخصصى به آن روى مى‏آورند. هم‏اينك مهندسى اين دانش و كشف رابطه‏ى آن با ديگر علوم و نيز نسبت آن با دين نيازمند تحقيق‏هاى ژرف‏پژوهانه است. اين كتاب در بردارنده‏ى پاسخ به پرسش‏هايى است كه كارگروه اخلاق و تربيت دفتر تبليغات اسلامى در اين رابطه داشته است.

گفتار دوم، حكم فقهى شركت‏هاى هرمى و تجارت الكترونيكى در

شبكه‏ى جهانى اينترنت تبيين شده است.

گفتار سوم اين كتاب پاسخ به مجموعه استفتاءاتى با موضوع نشر مكتوب و ديجيتال كتاب و احكام آن را ارايه مى‏دهد.

گفتار پايانى نيز از احكام روابط زن و مرد مانند عقد موقت و شرايط اجرايى آن، غنا و موسيقى، نماز نافله، سلام دادن به زنان و نگاه به فيلم‏هاى مستهجن مى‏گويد.

معارف

تپش ايمان و كفر

موضوع:اين كتاب مى‏كوشد واژه‏هاى «ايمان» و «كفر» را به درستى معنا نمايد تا فرهنگ دينى و معنوى جامعه در اين جهت، از حالت خمودى و انحطاط رهايى يابد و بر آن است تا در گام نخست، «ايمان» و «كفر» را كه از آن به «بسط» و «قبض» ياد مى‏كند، به تحقيق و بررسى گزارد و حقيقت و چيستى آن را به دست آورد.

خصال سلامت و سعادت

موضوع: از منابع شناخت آموزه‏هاى اخلاقى، بعد از قرآن كريم، كتاب‏هاى روايى است. از مهم‏ترين كتاب‏هايى كه در زمينه‏ى روايات اخلاقى مى‏توان نام برد كتاب «خصال» مرحوم شيخ صدوق است. اين كتاب اقيانوس ژرفى است كه لؤلؤهاى بسيار اخلاقى را مى‏توان از آن به دست آورد و طرحى علمى و تحقيقى از روايات آن به دست داد. كتاب حاضر تحليل و تبيين برخى از روايات كتاب خصال است كه به اموزش مهم‏ترين مهارت‏هاى زندگى مى‏پردازد.

آيين خردمندى

موضوع:در كتاب شريف اصول كافى، عالى‏ترين مضامين در رابطه با عقل وجود دارد. در اين كتاب هم عقل معنا شده و هم مصاديق و ويژگى‏هاى آن آمده و تفاوت آن با زشتى و شيطنت و مرز عقلانيت با زيركى مذموم و شيطنت و نيز معيارهاى شناخت عقل تبيين شده است؛ به‏گونه‏اى كه با در دست داشتن آن مى‏توان درون فرد و ميزان عقل او را به دست آورد.

كتاب حاضر به شرح و تبيين برخى از مهم‏ترين روايات كتاب «عقل و جهل» اصول كافى مى‏پردازد.

توحيد كافى

موضوع:اين كتاب به تبيين و شرح برخى از روايات «كتاب توحيد» اصول كافى مى‏پردازد و بيان مى‏دارد توحيد زنده شدن حقيقت در دل است؛ حقيتى كه دل آن را مى‏بيند نه مفهوم، توهم و صورت معنايى. حقيقتى كه ما با وجود خود و با دل خويش مى‏بينيم، نه با چشم، توحيد است.

دانش بسنده

موضوع:كتاب «كافى» يكى از چهار كتاب روايى است كه بزرگان و فقيهان دين بر اساس روايات آن فتوا مى‏دهند. در كتاب اصول كافى پس از بحث «عقل و جهل» كتاب «فضل علم» آمده است. روايات كتاب فضل علم با لازم بودن آموزش و وجوب تعليم براى مسلمانان شروع مى‏شود. كتاب حاضر با شرح و تبيين مهم‏ترين روايات اين بخش از كتاب «اصول كافى»، چيستى علم و شيوه‏ى دانش اندوزى و راه و رسم آن را آموزش مى‏دهد.

دنياى جنيان و نيرنگ آدميان

موضوع:اين كتاب مى‏خواهد از «جناب ابليس» بگويد. كسانى كه شيطان و نيز دنيا را كوچك مى‏شمارند، آن را نمى‏شناسند. كسى كه دشمن را كوچك مى‏شمارد به حتم از او شكست مى‏خورد. كسى دشمن را دست‏كم مى‏گيرد كه ناآگاه باشد و به ميزان كافى كارآزمودگى و تجربه نداشته باشد. كتاب ياد شده، نخست از اجنه مى‏گويد و با ورود به دنياى شياطين، بر آن است تا خواننده را به حضور ابليس بزرگ بار دهد. در فصل نخست، بحث شيطان‏شناسى مى‏آيد و به‏طور ويژه بر شناخت ابليس حصر توجه مى‏شود و در فصل دوم از شيطنت‏هاى آدميان و نيرنگ‏هاى آنان گفته مى‏شود و به‏طور ويژه، برخى از شيطنت‏هايى كه مى‏تواند دامنگير عالمان دينى شود، يادآورى مى‏گردد.

شوكران عصيان

موضوع:يكى از خصايص عالم ناسوت، نقص و عصيان آن است. مشكل مى‏شود بنده‏اى غير معصوم در ناسوت باشد و بتواند از گناه دورى گزيند. تأمل فلسفى بر رابطه‏ى گناه با آدمى كم‏تر اتفاق افتاده است كه اين كتاب به اين مهم پرداخته است. يكى از مباحثى كه در سايه‏روشن‏هاى اين كتاب آمده است توجه به زمينه‏هاى تحقق گناه و جهات خارجى و امور غيرى تأثيرگذار در آن است كه سبب بروز و ظهور گناه مى‏شود و جهات فاعلى، فعلى و ذاتى آن خاطرنشان مى‏گردد. نتيجه‏ى اين بررسى اين است كه مكافات و جزاى گناهان نمى‏تواند فردى و محدود باشد؛ بلكه بايد تمامى جهات يك گناه يا موقعيت يك گناه‏كار را بررسى نمود تا بتوان براى مكافات او عدالت نسبى را اعمال كرد وگرنه قاضى و مجرى، خود گناه‏كار

چيره‏دست و برترى است كه عنوان اجتماعى و قداست فردى خود را از گناه به دست مى‏آورد.

از ديگر سايه‏روشن‏هاى نوشتار ياد شده، لزوم پرهيز از برخورد غيرعاقلانه و خشن با گناه و گناه‏كار است. كسانى كه مى‏خواهند به زور، تهديد، زدن و تخريب با گناهى خانگى يا اجتماعى مبارزه نمايند؛ نه تنها مشكلى را حل نمى‏كنند؛ بلكه به مشكلات دامن مى‏زنند و گناه‏كاران حرفه‏اى تربيت مى‏نمايند و با اين كار فحشا را گسترش داده و جامعه را در گرداب هولناكى قرار مى‏دهند. در اين جامعه، جايى براى عدالت و منطق باقى نمى‏ماند و عادل و فاسق هر يك آلوده به عنوان يك‏ديگر مى‏شوند.

يكى از سايه‏روشن‏هاى مهم اين كتاب، يادآورى آثار و عوارض وضعى گناه است. هنگامى كه كار زشتى در آدمى پيدا مى‏شود، بايد خود را براى ضرر و زيان گناه از جهات عمومى و خصوصى، كلى و مردمى نفس خود و عكس‏العمل حق تعالى آماده نمايد و بداند هرچه بيش‏تر به سوى بدى و طغيان جهت‏گيرى نمايد، اين‏گونه انتقام طبيعى در اين سه موضع كلى به طور روشن‏تر ظاهر مى‏گردد.

«مرگ» و سپس «زندگى در ابديت»

موضوع:اين كتاب از «ابد» مى‏گويد. كسى كه چشم بر «ابد» و حق بدوزد، هرگز تحت تأثير اين‏گونه امور قرار نمى‏گيرد و در كشاكش حوادث و ناملايمات، خود را استوار و برقرار مى‏بينداگر كسى «ابد» را در خود يافت و به نوعى، حقيقتِ آن را مشاهده نمود، ديگر مشكل دنيا ندارد. كسى كه گرفتار «ابد» باشد، دنيا گرفتارش مى‏كند. هم‏سويى با «ابد» مى‏تواند دنيا را به قدرى كوچك نمايد كه قابل رؤيت باشد و همين معناست كه مؤمن را به

قدرى توانا مى‏كند كه هيچ امر دنيوى نمى‏تواند او را به زانو در آورد و دار و ندارش را به هيچ انگارد و تنها به حق مى‏انديشد. همين معنا مى‏باشد كه اولياى الهى را سرمست از باده‏ى عزت و استقامت مى‏كند و هر امر دنيوى را به هيچ مى‏گيرد و تنها به حق فكر مى‏كنند و بس.

هم‏چنين اين كتاب از «مرگ» مى‏گويد. مرگ ديدنى است تا شنيدنى اما ديدن مرگ، ديدنى است. مرگ و ديدن مرگ هر دو ديدنى است، ولى ميان اين دو تفاوت است. دومى ممكن است بازگويى داشته باشد، ولى اولى هرگز. براى رسيدن به «ابد» بايد از پل «مرگ» گذشت. براى گذر از اين پل پر تلاطم، بايد آمادگى داشت. مرگ امرى است واقعى و حقيقى كه تحقق و وقوع آن نسبت به آدمى راست است و بايد آن را باور داشت و از پيش نسبت به آن آمادگى كامل پيدا كرد تا در زمان تحقق، مضطرب و مشوش نشد.

البته اين كتاب با آن كه از خود مرگ و زندگى در ابديت و برخى از ويژگى‏هاى قيامت مى‏گويد، نيم‏نگاهى نيز به نقد اجراى مراسم سوگوارى و چگونگى دادن خيرات براى مردگان دارد.

فلسفه

حكمت‏نامه‏ى فلسفه

موضوع:اين كتاب در هر يك از حكمت‏هاى خود به مهم‏ترين بحث‏هاى مقدمى و مبادى فلسفى مى‏پردازد. برخى از اين مباحث عبارت است از: انواع حكمت، چيستى فلسفه، تفاوت علم و فلسفه، مخالفان فلسفه‏ى اسلامى، آسيب‏هاى داخلى فلسفه‏ى اسلامى، تقليد فلسفى،

فلسفه‏ى شرق و غرب، فلسفه‏ى صدرايى، شروع شناخت، شك، ترديد و اطمينان به واقع، حق‏انگارى مطلق و نسبيت‏گرايى، نفس الامر و وصول به حقيقت حق تعالى.

هم‏چنين در اين كتاب از: ارايه و وصول به حق تعالى، قضا و قدر، جبر و اختيار، فلسفه‏ى كژى‏ها، نظام احسن و درك حقيقت هستى، فاعل طبيعى و علمى و نيز اتحاد عاقل و معقول سخن به ميان مى‏آيد.

عرفان اسلامى و اخلاق عرفانى

دانش سلوك معنـوى

موضوع:اين كتاب، جامع‏ترين نوشتارى است كه عرفان عملى را در ضمن اصل‏هايى توضيح مى‏دهد و آن را دانش و علم نموده است. برخى از اين اصول عبارت است از: حفظ مرزهاى تخصصى علوم با عرفان، داشتن قدرت تبديل و جابه‏جايى، داشتن استعداد سلوك، حفظ وظيفه‏ى كارى و دورى از خودخواهى، سلوك؛ مسيرى بدون بازگشت، سلوك؛ ميدان عمل، صبورى و بردبارى، باور به رؤيت شخصى خداوند، لزوم داشتن استادى كارآزموده، نفى كم‏ترين شك و شرط، حفظ نظم، انضباط و وقت‏شناسى، كتمان؛ اصل اولى در سلوك، دردمندى؛ اصل دوم سلوك، صلوات؛ اذن دخول سلوك، مداومت بر قرائت و مطالعه‏ى قرآن كريم، ذكر «لا اله الا اللّه‏»، يافت اسم «رب»، رياضت، ارادى نمودن تمامى كردار و رفتار، قدرت استجماع، وفق نفس، تغذيه و خوراك و... .

معرفت محبوبى و سلوك محبى

موضوع:دو واژه‏ى «محب» و «محبوب» اهميت بسيارى در عرفان

اسلامى دارد. اين كتاب بر آن است تا تفاوت‏هاى سالك محب و عارف محبوب را بيان دارد و چگونگى سير سالك محب و ويژگى‏هاى محبوبان را به صورت كلى يادآور شود تا اين دو اصطلاح كه در عرفان به سبب ناآگاهى و راه نيافتن، به آن كم‏توجهى و بى‏مهرى بسيار شده است جاى‏گاه خود را تا حدودى باز نمايد.

نوشتار ياد شده آداب هم‏نشينى و انس محبان با محبوبان را مى‏گويد تا جان محب نقش محبوب را به خود گيرد و در اين مسير حركت نمايد و چيزهايى را مشاهده و به‏تدريج باور نمايد تا وضوح حق براى او بيش‏تر ملموس گردد. در اين مسير بايد همواره به نقطه‏ى نهايى كه حق باشد توجه داشت و آن را با هيچ چيز معامله ننمود و دو ديگر آن‏كه به چيزى تعلق خاطر و وابستگى نداشت و تمام تعلقات را از خود دور ساخت و خويش را از زنجيرهاى اسارت رهانيد.

فصل آخر نيز عهده‏دار تبيين يا خاطرنشانى برخى از مسايل است كه طبيعت سلوك دانسته مى‏شود و كسى كه از آن بى‏بهره باشد در گامى غير از طريق طبيعى سلوك گام زده و به انحراف رفته است.

فرهنگ عرفان

موضوع:فرهنگ حاضر پاره‏اى از اصطلاحات عرفانى است كه با هدف دورى دانش بلند عرفان از آشفتگى و اعوجاج نگاشته شده و بر آن بوده تا معانى بلند و حقايق طولانى و مضامين رساى آن را هماهنگ با مبانى شيعى و به‏دور از كژى و كاستى‏هايى كه گاه از موعظه و كلام و گاه از قلندرى مى‏رويدارايه دهد.

گفتارهاى عرفانى

موضوع:كتاب حاضر دربردارنده‏ى پنج مصاحبه با موضوع عرفان است. اين مصاحبه‏ها را گروه اخلاق و تربيت پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى دفتر تبليغات قم، همايش چهره‏هاى درخشان، راديو فرهنگ و روزنامه‏ى خراسان انجام داده‏اند. در مصاحبه‏ى راديو فرهنگ از عرفان حضرات چهارده معصوم عليهم‏السلام ، پيشنيه‏ى عرفان اسلامى و تفاوت آن با ديگر عرفان‏ها، بررسى داده‏هاى عرفانى دعاى عرفه و عشق در وادى خونين كربلا گفته شده است. و روزنامه‏ى خراسان اهميت و جايگاه روز عرفه و اعمال آن و نيز محتواى بلند و عارفانه‏ى دعاى عرفه را موضوع مصاحبه‏ى خود قرار داده است. همايش چهره‏هاى درخشان نيز در مصاحبه‏ى خود از چيستى عرفان و مؤلفه‏هاى عرفان واقعى و نيز از نزاع عقل و عشق و فقه و عرفان پرسيده است. شايان ذكر است اين كنگره به نام عارف شهير حضرت آيت‏اللّه‏ سيد على آقا قاضى طباطبايى قدس‏سره برگزار شده بود كه به اين مناسبت، در خصوص آن بزرگوار نيز مطالبى طرح گرديده است.

در اين كتاب، كاستى‏ها و آسيب‏هاى عرفان نظرى و تأثير آن بر عرفان عملى نيز به بحث گذاشته مى‏شود.

قواعد هفت‏گانه‏ى سلوك الهى

موضوع:عرفان كه به عنوان «عروس علوم» دانسته مى‏شود يكى از رشته‏هاى تخصصى است كه براى آن اصول و قواعد بسيارى است. اين نوشتار براى كسانى به رشته‏ى نگارش درآمده است كه مى‏خواهند از نحوه‏ى سير و سلوك الهى و وصول به معرفت حق تعالى آگاهى‏هاى چندى

اما صائب و درست داشته باشند و بر لُب و مغزاى عرفان اطلاع يابند. در اين كتاب، هفت قاعده‏ى مهم سلوك توضيح داده مى‏شود اين قواعد، نخست از تفاوت ميان عارفان محبوبى و سالكان محبّى مى‏گويد. قاعده‏ى دوم از مبانى سلوك مى‏باشد و اين حقيقت را يادآور مى‏گردد كه انسان مى‏تواند داراى سه موتور حركتى باشد و اين سلوك است كه موتورهاى قدرتمند معرفتى او را به حركت وا مى‏دارد. هم‏چنين اين قاعده صعب بودن معرفت حق‏تعالى را بازگو مى‏كند؛ چرا كه خدايى كه سالك تا پيش از سلوك با خود داشته خدايى مفهومى است و او در سلوك خود بر آن است تا به خداى مصداقى دست يابد اما در اين مسير با تازيانه‏هايى مواجه مى‏شود كه در قاعده‏ى سوم توضيح داده مى‏شود. سالكى كه قدرت تحمل اين تازيانه را در خود پديد آورد و با قدم حق آن را طى نمايد به معرفتى مى‏رسد كه جز «او» نمى‏بيند و ديگرگرايى مجازى از او برداشته مى‏شود كه چگونگى آن در قاعده‏ى چهارم آمده است. اما وى بدون «عشق» به «توحيد» راه نمى‏يابد و عشق و پى‏آمدهاى آن در قاعده‏ى پنجم مى‏آيد. قاعده‏ى ششم نيز تأكيد بر «حلال درمانى» سالك دارد كه هر حركت و سلوكى بدون آن عقيم و نازاست. پايان اين قواعد نيز مى‏گويد سالك براى هر حركتى به بصيرت نياز دارد و عرفان نظرى همواره بر عرفان عملى تقدم و پيشى دارد و لازم است با بصيرت حاصل از عرفان نظرى گام برداشت كه آن هم بايد از پيرى سينه‏چاك و كارآزموده فرا گرفته شود وگرنه ممكن است به پيرايه‏ها و انحرافات آلوده گردد.

سراب عرفان يا هباى منثور

موضوع:كتاب حاضر نقد نقبى است بر ديدگاه برخى از متكلمان كه در

برابر معرفت الهى و و عرفان سر خصم و نزاع دارند و به آنان كه مشى عرفانى دارند حمله مى‏برند. اين كتاب، نخست تأكيد مى‏كند كه بايد معناى اصطلاحات عرفانى را به‏درستى دريافت و سپس از آن بحث نمود. برخى از اين كلاميان حتى در شناخت معناى تعدد و غيريت مشكل دارند تا چه رسد به بحث‏هاى صعب و سختى هم‏چون وحدت حق حقيقت وجود. آنان شناسه و معرفتى كه از خداوند ارايه مى‏دهند تمام سلبى است و معناى اثباتى ندارد؛ در حالى كه چنين معرفتى بايد با گزاره‏هاى اثباتى بيان گردد. در هستى تنها يك وجود و يك ذات است كه رخ مى‏نمايد و آن حق تعالى است و ديگر پديده‏هاى هستى ظهور حق به شمار مى‏روند كه فعل پروردگار مى‏باشند و آنان را ذات و استقلالى نيست. اين پديده‏ها كه ظهورند نه آن كه آفريننده‏اى براى آن‏ها نيست، داراى واقعيت مى‏باشند و خيال نيست. واقعيت داشتن نيز منحصر در موجود بودن و ذات داشتن نيست، بلكه اين ظهورات خلقى هستند كه از وجودى واحد انشا شده‏اند بدون آن كه وجودى بيابند. ذات مخصوص حق تعالى است و عالم فعل پروردگار و مخلوق به معناى ظهور است. ظهورهايى كه عين آفريدگار نيستند، اما غير به معناى دوگانگى و تعدد نيز نمى‏باشند. «غير» را نيز نمى‏توان به معناى «خلاف» يا «تعدد» گرفت و اين خبطى است كه در برخى از كلاميان ديده مى‏شود. آنان نه توانسته‏اند اصل وجود خدا را بر اساس مشى كلامى و روايى خود ثابت نمايند و نه توانسته‏اند بگويند خداوند چيست. اين گروه در معرفى خداوند تنها از صفات سلبى بهره مى‏برند كه چيزى به دست نمى‏دهد تا در شناخت خداوند به استخدام گرفته شود و تنها مى‏گويند خداوند عين آفريده نيست و غير آن است و غير را اين گونه

معنا كرده‏اند كه او هر آن‏چه ما مى‏فهميم، مى‏بينيم و مى‏شنويم نيست و غير از هر چيزى است كه در ذهن ما و ملائكه و ذهن هر كسى كه علم او به ما منتقل مى‏شود هست اما نمى‏توانند به تبيين اين معنا بپردازند و امرى اثباتى از آن به دست دهند. در برابر، خداى عرفان ـ كه عروس علوم است ـ اين گونه معرفى مى‏شود: «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ، اللَّهُ الصَّمَدُ، لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ، وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوا أَحَدٌ»⁽¹⁾. خدايى كه با صفات سلبى شناخته نمى‏شود بلكه اوصاف ايجابى دارد و صفات سلبى وى نيز به اوصافى ايجابى باز مى‏گردد و سوره‏ى توحيد شناسنامه‏ى اين خداست. شناسه‏اى كه دست‏كم ظرف سيطره را ثابت مى‏نمايد و تعرفى اثباتى از ذات و صفات حضرت حق دارد و صفات سلبى آن نيز به صفاتى اثباتى باز مى‏گردد.

حكايت عشق

موضوع:«عشق» يكى از واژه‏هايى است كه متأسفانه مسلمين گامى بلند براى درك و وصول به آن برنداشته‏اند. مفهومى كه تبيين و شكوفايى آن مى‏تواند جامعه‏ى انسانى را به سلامت دنيوى و سعادت اخروى برساند و به شكوفايى استعدادهاى نهفته در درون آدمى بينجامد.

كتاب حاضر مى‏خواهد از عشق بگويد. از عشق، از هستى و از دل. از عشقى كه تمام رخ، چهره‏ى آدمى را نمايشگر است. آدمى با آمدن به دنيا و ناسوت است كه عنوان بزرگى هم‏چون «دل» و «عشق» را به دست مى‏آورد؛ ولى معلوم نيست بتواند از آن بهره‏ى كافى برد و ممكن است در ميان خطرات به تباهى گرايد. عشق حقيقتى معنوى است و شناخت حقايق

معنوى چندان آسان نيست، چنان كه حتى شناخت امور عادى نيز چندان آسان نمى‏باشد. اين كتاب بر آن است تا ترسيم گويايى از چهره‏ى عشق و به‏ويژه عشق حق تعالى به بندگان و روش عشق‏ورزى بندگان داشته باشد تا بلكه افكار انحرافى كه چهره‏ى خشن از دين ارايه مى‏دهد را تصحيح نمايد.

پندهاى رفتارى

موضوع:موضوع علم اخلاق «نفس» آدمى است البته به اعتبار محتواى صفات و كردار ارادى كه از آن سر مى‏زند و به صفت حسن يا قبح متصف مى‏شود. موضوع نوشتار حاضر پندهاى اخلاقى است كه به بهبود رفتار آدمى كمك مى‏بخشد. اخلاقى كه بر مسلك عرفان است كه هم‏چون اخلاق كلامى اشك، آه و ناله براى آن موضوعيت ندارد و هم‏چون اخلاق فلسفى تعمق و تفكر را اصالت نمى‏دهد، بلكه بر عمل و رياضت و آشنايى فرد به معانى غيبى تأكيد دارد و اين هدفى است كه در پندهاى معنوى اين كتاب مورد التفات قرار گرفته است؛ اگرچه صفات شايسته‏ى اخلاق كلامى و فلسفى هم‏چون داشتن اشك، آه، سوز و درد و نيز تفكر را به ميزان ضرورت و لزوم به پند سخن آورده است.

روشناى دنيادارى و دنيامدارى

موضوع:شناخت ناسوت و دنيايى كه آدمى در آن زندگى مى‏كند هم از لحاظ كميت و هم از لحاظ كيفيت بسيار مهم است. اين نوشته جايگاه مهم دنيا و مغالطه‏هاى دنيادارى و دنيامدارى را به روشنى و در طى روشناهايى چند بيان مى‏دارد. در اين كتاب از مشكلات ناسوتى و از زيبايى‏هاى آن گفته مى‏شود؛ از عشق، از اميد، از زندگى بهتر و پويا، از زندگى پايدار و لذت‏بخش، از سادگى زندگى، از تجملات زندگى، از خون‏هايى كه در دنيا

براى دنيا ريخته مى‏شود و از پايدارى عاشقان و از عاشق كشى معشوقان؛ از مكرهاى ناسوتى، از حيله‏هاى دنيامداران، از درندگى دنياخواهان و از لذت‏ها، هوس‏ها و آرامش‏طلبى بندگان. اين كتاب حكايتى است از چند و چون سوزها، گدازها، مرگ‏ها، بيمارى‏ها، غصه‏ها، فكرها، آسيب‏ها، دردها، محنت‏ها، مبارزه‏ها، شكست‏ها، مقاومت‏ها، بى‏باكى‏ها، ناآگاهى‏ها، درگيرى‏ها، درنده‏خويى‏ها، مصلحت‏سنجى‏ها، سرگردانى‏ها، سرگرمى‏ها، سودطلبى‏ها، آزردگى‏ها، آزارها، فسادها و نيازهاى ناسوتى آدميان. اين كتاب تلاش مى‏نمايد روشن نمايد ملاك‏هاى دنيامدارى چيست و تفاوت دنيامدارى مذموم با دنيادارى نيكو در چيست.

گوهر بندگى و جوهر دارندگى

موضوع:موضوع نوشتار حاضر تبيين شيوه‏ى صحيح و درست بندگى و عبوديت حق تعالى است. اين كتاب از حقيقت گوهر بندگى و راه و رسم دست‏يابى به آن، كه جوهر دارندگى را نتيجه مى‏دهد و از تفاوت بندگى و طمع‏ورزى مى‏گويد و تفاوت مسير بندگى با هوس‏مدارى و دورى از عقل و بندگى را خاطرنشان مى‏گردد و در اين مسير از بدعت‏هاى نفسانى و خلوت‏هاى شيطانى پرهيز مى‏دهد.

هم‏چنين اين نوشتار انكسار در عبوديت را از مؤلفه‏هاى مهم فرايند بندگى مى‏داند و آسيب‏هايى چون خيره شدن طاعت‏مداران به طاعت و گرفتارى در دام سوداگرى و افراط در اعمال عبادى، تفريط در ظاهرگرايى، افراط در باطن‏گرايى و نيز نهادينه شدن فرهنگ تك بعدى در ترويج ادعيه را هشدار مى‏دهد.

بيان برخى از حكمت‏هاى عبادات و نيز تأكيد بر لزوم قدرشناسى از

فرصت زمانى ماه مبارك رمضان، اسرار شب قدر، آداب دعا و نيز اصول رؤيت غيب از ديگر مباحث اين كتاب است.

گزاره‏هاى انسان‏شناسى

موضوع:كتاب حاضر مقدماتى را ارايه مى‏دهد كه انسان را به وى مى‏شناساند. اين كتاب از زندگى انسان و موقعيت وى و چگونگى منش و روش او براى استحقاق مقام خلافت خبر مى‏دهد و درباره‏ى خلق و خوى آدمى و اراده و نهايت انسان و برخى از راز و رمزهاى جسم و روح او سخن مى‏گويد. البته در اين بين، از آن‏چه كه مى‏تواند رهزن آدمى در رسيدن به اين شايستگى عظيم باشد نيز ياد مى‏شود. كتاب حاضر تبيين حركت حبى انسان از نطفه تا مرگ، توان نفسى و عقلى آدمى و ميزان اقتدار نفس او، رابطه‏ى ظاهر و باطن آدمى، حقيقت روح او، آثار وضعى افكار و كردار آدمى، چگونگى طبع هوس‏طلب و حيله‏هاى پيچيده‏ى نفس و سايه‏ى غريب غمى كه بر انسان‏ها سنگينى مى‏كند تا تجربه‏پذيرى، اميد، توكل و پيش‏بينى شكست و داشتن قدرت پذيرش شكست را دنبال مى‏نمايد و نيز لزوم پيرايه‏زدايى از دين و دورى از ستم‏گرى و ظاهرگرايى حاكمان دينى را خاطرنشان مى‏شود.

زن و زندگى

پرديس زيبايى و تربيت

موضوع:اين كتاب بر آن است تا برخى از مسايلى كه در مورد زنان در آيات قرآن كريم و نيز در روايات آمده است را به‏گونه‏اى آزاد به بحث گذارد و بدون اشاره به آيه يا روايتى خاص، نگاه فلسفى به ذات زنانه‏ى زنان داشته

باشد و روان‏كاوى آنان را به دست دهد تا فهم اين متون با دقت بيش‏ترى انجام گيرد.

اين كتاب مى‏گويد مرد بر اثر شدايد گوناگونى كه به طور مختلف در اجتماع براى او پيش مى‏آيد، حالت ضربه‏پذيرى بسيارى پيدا مى‏كند و زن در صورت پاكى و خوبى، تنها نيرويى است كه مى‏تواند زمينه‏ى رفع تدريجى تمامى مشكلات موجود را براى او فراهم سازد و در صورت ناپاكى، بى‏وفايى و نادرستى مى‏تواند به بهانه‏ى مشكلات، زمينه‏ى نابودى و يا شكست مرد را فراهم سازد.

هم‏چنين اين كتاب خاطرنشان مى‏شود زنان عجيب‏ترين، شگرف‏ترين و زيباترين آفريده‏ى الهى هستند، شناخت آنان چندان آسان نيست و آنان با ضعف و ظرافتى كه دارند، مى‏توانند قوى‏ترين مردان را به خاك مذلت بنشانند و آن‏ها را گرفتار سازند. در اين كتاب درباره‏ى زن سخن بسيار گفته شده و اين موجود حادثه‏آفرين از جهات مختلفى مورد توجه قرار گرفته است، كه هر يك از آن جهات توانسته است بخشى از علوم مختلف را به خود مشغول نمايد.

اين نوشتار از خصوصيات زن و مرد سخن مى‏گويد و سرنوشت فلسفى آنان را بيان مى‏دارد و اساس زندگى آنان را با تمام تلخى‏ها و شيرينى‏هاى آن بازگو مى‏كند.

بخش پايانى اين كتاب خاطرنشان نكاتى مهم در باب روش تربيت كودك است.

همسردوستى مديران، كارايى همكاران

موضوع:اين كتاب در بردارنده‏ى چهار درس‏گفتار است. دو درس گفتار

نخست آن در جمع مديران لشكر على بن ابى طالب عليه‏السلام با موضوع نحوه‏ى مديريت در نظام دينى اسلام طرح گرديده است و برخى از اصول مديريت در آن تبيين شده است.

اما دو درس گفتار پايانى يكى حاصل نشستى است با حضور جمعى از فرهنگيان محترم و ديگرى سخنرانى در جمع برخى از بانوان مدير و مربى است كه به مسايل آموزش و پرورش مى‏پردازد.

همسران قانون معيار، عاشقان همسر يار

موضوع:مرزهاى اذن شوهر براى زن در پرتو قانون با آن‏چه «عشق» بدان حكم مى‏راند تفاوت دارد و اين كتاب مى‏خواهد هم مرزهاى قانونى اذن شوهر براى همسر را تبيين نمايد و هم از كيمياى عشق غفلت نورزد و تأثير آن را بر زندگى همسران بازگو كند تا زمينه براى پاسخ گفتن به برخى از شبهاتى كه به احكام اسلامى در خصوص حقوق زنان و رفع تبعيض از آنان وارد شده است فراهم گردد.

اين كتاب تركيبى از چند مصاحبه و چند سخنرانى است. اين مصاحبه‏ها با صدا و سيماى مركز كرمانشاه و نيز روزنامه‏ى خراسان انجام گرفته است.

حدود پوشش، عفت، احكام روابط اجتماعى زن و حضور اجتماعى وى، كار ويژه‏ى زنان، چند همسرى، مصرف عطر براى زن، آرايش دختران پيش از ازدواج، خواستگارى دختر از پسر، سن بلوغ دختران، پنهان‏كارى‏ها و مخفى‏كارى‏هايى كه زنان در رابطه با همسر خود دارند، آموزش زناشويى، اهميت انتخاب همسر و كنترل نسل و به صورت كلى ريشه‏ى مشكلات جامعه‏ى زنان از موضوعاتى است كه اين كتاب به اختصار از آن ياد مى‏نمايد. هم‏چنين طرحى جديد براى ورزش زنان و حضور آنان در

استاديوم‏ها پيشنهاد مى‏دهد.

شگفتى‏هاى تن‏درستى و روح‏افزايى

موضوع:اين سخن كه: «روح سالم در بدن سالم است» از امور واقعى است. اين گزاره در كتاب حاضر با برشمردن نمونه‏هاى بسيارى ثابت مى‏شود. اين كتاب از خوراكى‏ها مى‏گويد و شايسته‏هاى خوراكى آدمى كه سبب پرورش روح او مى‏شود را به صورت اصول كلى مى‏آورد تا راه‏نمايى باشد براى مهندسان دانش تغذيه و كارشناسان اين دانش، كه در برنامه‏هاى غذايى مى‏نويسند، به شگفتى‏هاى روح و تأثيرپذيرى آن از غذاهايى كه به آن توصيه مى‏كنند پى ببرند و به ميزان كاستى‏هايى كه دانش تغذيه در حال حاضر از آن رنج مى‏برد آشنا شوند.

كتاب حاضر انواع خوراك‏هايى را كه به بدن و روح انسان وارد مى‏شود بر مى‏رسد و به نقش خواب در ورود به عوالم غيبى و دست‏يابى به باطن عالم اشاره مى‏كند. هم‏چنين برخى از بايسته‏هاى خواب و خوابيدن را يادآور مى‏شود.

چشمه چشمه زندگى

موضوع:بيش از هشتصد نكته‏ى تازه‏ى علمى، عرفانى، فلسفى، روان‏شناسى، جامعه‏شناسى، پزشكى و طب و ... كه از نكات گفته شده در دروس برگزيده شده است.

چگونه زيستن، چگونه مردن؟

موضوع:زندگى يك علم است و داراى اصول و قواعدى است كه اگر كسى آن را نداند حيات سالمى ندارد و همواره با خلل‏ها و مشكلات بسيارى مواجه است و بدتر از آن، مرگ بدى هم خواهد داشت. كسى كه

نمى‏داند در كجا بايد نرم باشد و در كجا از اكسير عشق استفاده نمايد، در چه حالى غضب نمايد و در چه حالى گذشت يا ايثار داشته باشد و در چه جايى سخت بگيرد و جدى باشد، همه چيز را با ناآگاهى‏هاى خود بر هم مى‏ريزد. اين كتاب قاعده‏ى چگونه زيستن و چگونه مردن را توضيح مى‏دهد.

اجتماع، سياست و اقتصاد

آزادى در بند

موضوع:در اين كتاب، سخن از آزادى است. هر يك از بندها و سلول‏هاى كتاب حاضر نوعى آزادى و ريشه‏ها و شاخه‏هاى آن را به بحث مى‏گذارد و از آسيب‏ها و آفت‏هاى آن، كه ممكن است از ناحيه‏ى كارگزاران حكومتى بر آزادى وارد شود مى‏گويد.

زنجيره‏ى برابرى و سلسله‏ى ستم‏گرى

موضوع:موضوع كتاب حاضر عدالت و برابرى است كه به بررسى راه‏كارهاى حصول و تحقق آن با دورى از هر گونه ظلم و ستم مى‏پردازد. برخى از مباحثى كه در اين كتاب در راستاى اجراى سالم عدالت ارايه مى‏شود عبارت است از اين‏كه هر كسى را كمالى ويژه است و عدالت آن است كه آن شخص را به كمال ويژه‏ى او رساند. در اين مسير بايد حفظ تعادل در كمال‏يابى داشت و عدالت را در اجراى عدالت رعايت نمود. اجراى عدالت نياز به اقتدار دارد در عين حال كه عدالت قهرى امرى آسيب‏پذير، از دست رونده و ناپايدار است. براى اجراى عدالت در جامعه بايد از سرمايه‏داران محاسبه نمود. هم‏چنين با كارگزاران فاسد برخورد مقتدرانه و متوالى داشت. اسراف در تبليغات انتخابات با پول شويى و

بى‏عدالتى و دورى از نااميدى در مسير عدالت‏طلبى، تأكيد بر تخصص‏محورى در كارها و مرحمت با نديدن برخى از منكرات در ضعيفان و دورى از ضعيف‏كشى و ريشه‏يابى بزه‏كارى و برخورد با روؤساى باندهاى قدرت، نفى عدالت اجتماعى و عدالت در قضا و فتوا از ديگر مباحث اين كتاب است.

انقلاب اسلامى و جمهورى مسلمانان

موضوع:نظريه‏پردازى در مورد مسايل حكومتى و نحوه‏ى اداره‏ى دولت در توان يك نفر به‏تنهايى كه حجم وسيعى از كار و مسؤوليت را بر عهده دارد نيست و اين حوزه‏هاى علمى و دانشگاهى هستند كه بايد ليدر و راهنماى مسايل سياسى در حوزه‏ى علوم مرتبط با آن باشند. كتاب حاضر در كلان‏ترين مسايل و موضوعات مطرح و پيش آمده در انقلاب اسلامى بحث مى‏كند كه در واقع هم به نقد انقلاب و مديريت كارگزاران آن مى‏پردازد و هم ميزان كارآمدى آن را ارزيابى مى‏نمايد و آسيب‏هايى نيز كه مى‏تواند تهديدى بر عليه انقلاب باشد را گوشزد مى‏نمايد و طرح‏هايى براى دفع آن پيشنهاد مى‏دهد.

راهبردهاى كلان نظام اسلامى و كارنامه‏ى آن

موضوع:كتاب حاضر مهم‏ترين مسايل مربوط به انقلاب اسلامى را به بحث مى‏گذارد؛ مانند: پاداش مضاعف مجاهدان انقلاب كه در راه آرمان‏هاى انقلاب اسلامى سختى‏هاى بسيارى را بر خود هموار نموده‏اند. ورودى، خروجى و نتيجه‏ى انقلاب اسلامى و نيز كارنامه‏ى آن، پاداش طهارت روح براى كسانى كه روحيه‏ى انقلابى خود را در دوران سازندگى، اصلاحات و بعد از آن حفظ نموده‏اند و آرمان‏هاى اولى انقلاب را فراموش

ننموده يا از آن به انحراف نگراييده‏اند. تعهد و تخصص، علل ظهور و سقوط تمدن‏ها و جنگ و صلح از ديدگاه اسلام.

تدبيرهاى سياسى

موضوع:اين كتاب داراى چهار تدبير است: تدبير نخست به تبيين زندگى سياسى مرحوم صدرالمتألهين مى‏پردازد كه از معدود فيلسوفانى است كه بر ديانت شيعه بوده و در فلسفه، عالمى بسيار برجسته است و شيعى بودن او نخستين امرى است كه خط مشى سياسى وى را مشخص مى‏نمايد. دومين امرى كه زندگى سياسى و همراه با مبارزه‏ى ملاصدرا را مى‏رساند قيام وى بر عليه عالمان قشرى‏گراى آن زمان است. فلسفه‏ى وى بر مبانى سياسى نيز تأثير خود را گذاشته است و همايشى در اين زمينه برگزار شد كه همايش سياست متعالى از ديدگاه حكمت متعالى نام داشت و تدبير نخست اين كتاب به آن بهانه است.

تدبير دوم كتاب حاضر، سه اصل را به بحث گذاشته است: يكى، معرفت حقيقى حق، دوديگر، ولايت، و در نهايت، داشتن قدرت ظاهرى و باطنى با حضور فعال و مؤثر در جهان به واسطه‏ى علم و تكنولوژى با ظهور ايمان و اقتدار روحى.

تدبير سوم از لزوم پيرايه‏زدايى فورى از فرهنگ دينى براى تحقق كارآمدى نظام جمهورى اسلامى مى‏گويد.

تدبير چهارم نيز اطاعت‏پذيرى محبانه نسبت به صاحبان ولايت را فرهنگ اهل ولايت مى‏داند.

گذرها و گريزهاى جامعه

موضوع:نگارنده در اين كتاب از ديده‏هاى خود از دانش‏گاه «جامعه»

سخن مى‏گويد. وجه قوت اين نوشتار آن است كه به ديده‏هاى مستقيم نگارنده از «جامعه» و «مردم» آن مستند است. در همين ابتدا بايد خاطرنشان شد مراد از جامعه، جامعه‏ى جهانى است و نبايد آن‏چه در اين كتاب نوشته شده است را به طور خصوص بر «جامعه‏ى ايران» حمل نمود. در اين كتاب، نخست از شناسه‏ى جامعه گفته شده و راه‏كار تحقق جامعه و اجتماع سالم مردمى را نيازمند تركيبى سالم در سايه‏ى عقيده و فكر دانسته است. آن‏چه سبب مى‏شود انسان به اجتماع نياز پيدا كند ضرورت رفع مشكلات مادى است وگرنه انسان با وجود حق تعالى نيازى به ديگران ندارد. يكى از مهم‏ترين بحث‏هاى مطرح كه مربوط به نوع زندگى آدمى در ناسوت است، مسأله‏ى «تنهايى» است. در اين كتاب از تمامى اصناف جامعه سخن به ميان آمده و كارويژه‏ى هر گروه توضيح داده شده است.

اين كتاب بر دو بخش كلى مى‏باشد. بخش نخست از گذرهاى جامعه مى‏گويد و رهبرى، شرايط رهبرى، از جمله لزوم همراهى تواضع و اقتدار، ضرورت در متن بودن رهبرى، ضرورت رهبرى يگانه و فردى و نه شورايى را به بحث مى‏گذارد و بايسته‏هاى زمامدارى را به تفصيل توضيح مى‏دهد و از بدترين آسيب حكومت‏هاى مذهبى و نيز چگونگى زندگى در شرايط زمان غيبت و هم‏چنين از برخى بايسته‏هاى معاشرت به صورت صميمى با خواننده‏ى محترم هم‏كلام مى‏شود.

اما در فصل دوم، استبداد، دروغ، اعتماد، ظلم، اختناق، مردم‏آزارى، گريز از دنيا، چيرگى ناشايستگان، خوارى و ذلت مردمان، جهل فرهنگى، نفاق، آسيب‏هاى جوامع عقب‏مانده، ويژگى‏هاى حكومت‏هاى پليسى، دزدان چيره‏دست، تجاوز، خيال‏پردازى، جهل عمومى و افول دين‏مدارى،

خودمحورى، پيشتازى حيله‏گران، رضا و تسليم مردمى، تحقير مردم، زورگويى به مردم، بلندپروازى و قدرت‏طلبى، برخى از مهم‏ترين مباحثى است كه در ضمن گريزهاى جامعه مى‏آيد.

حج سازمانى يا ابراهيمى؟

موضوع:اين كتاب هم از بعضى اسرار معنوى حج و عبادات مى‏گويد و هم بعضى كاستى‏هايى كه به سازمان متولى اين امر مهم اسلامى وارد است را خاطرنشان مى‏شود تا تفاوت ميان حج ابراهيمى كه حجى واقعى و داراى ژرفاست با حج سازمانى و تشريفاتى كه حجى سطحى و كم‏مايه است نمايان گردد.

ادعايى به وسعت فرهنگ شريعت، ارشادى از جنس ناسوت طبيعت

موضوع:كتاب حاضر دربردارنده‏ى پنج نشست از سال‏هاى 386 تا 1388 است كه در ديدار با برخى از ارگان‏هاى فرهنگى انجام گرفته است.

اقتصاد سالم، اقتصاد بيمار

موضوع: ويژگى‏هاى اقتصاد سالم و نيز اقتصاد بيمار كدام است؟ اگر اقتصادى بيمار باشد، نسخه‏ى سلامتى آن را از كدام اقتصاددان بايد گرفت؟ آيا اقتصاد ايران اقتصادى سالم و پوياست يا بيمار؟ راه برون‏رفت از اقتصاد بيمار به اقتصاد سالم چيست؟ كتاب حاضر با نگاه ويژه به جامعه‏ى ايران و اوضاع اقتصادى آن در دوران پس از پيروزى انقلاب اسلامى، به بررسى و تحقيق در عواملى مى‏پردازد كه مى‏تواند باعث ركود در اقتصاد ايران گردد و راه برون‏رفت از آن را پيشنهاد مى‏دهد.

در اين كتاب، نفوذ دزدانى آبرومند و متشخص در بدنه‏ى تصميم‏گيرى كشور كه بودجه‏ى بيت المال را در دست دارند و آن را به نفع خود و با

پول‏شويى و رانت‏خوارى بر مى‏دارند، نفوذ تروريست‏هاى اقتصادى در ميان كارگزاران و ايجاد كارتل‏هاى مالى، حاكميت فرهنگ پول‏محورى، شيوع ربــاخوارى، رسوخ فرهنگ راحت‏طلبى و فرار از كار دشوار، بى‏علاقگى به كار، چند شغلى بودن نيروى انسانى، شغل‏هاى كاذب و ارزش دانستن فقر و نادارى و ترويج فرهنگ گدا صفتى از عوامل ركود اقتصادى جامعه‏ى ايران دانسته شده است كه براى رهايى از هريك از اين عوامل پيشنهاداتى توصيه شده است.

روحانيت و حوزه‏ها

آزادانديشى حوزويان و استبداد طاغوتيان

موضوع:اين كتاب به يكى از ويژگى‏هاى حوزه‏هاى علمى و عالمان اصيل آن اشاره دارد كه همان «آزاد انديشى» است، برخلاف بسيارى از كشورها كه آزادى در آن آزاد نيست و در اين كشورها هيچ فرد آزادى چنان آزاد نيست كه هرچه را فهميده و يافته است، بيان دارد؛ مگر آن‏كه بخواهد به اساس خود حمله‏ور شود و اين گونه است كه حاكميت اختناق و استبداد از عمده‏ترين مشكلاتى است كه در مسير متفكران آزاد انديش قرار مى‏گيرد. اين كتاب هشدار مى‏دهد در صورتى كه حكومت در دست مستبدان باشد و متوليان حوزه تنگ‏نظرى داشته باشند، عالمان دينى ناگزير مى‏شوند اندوخته‏هاى علمى خويش را پنهان دارند و پرواضح است كه بازنده‏ى اصلى اين ماجرا پس از دين، مردم هستند كه از چشمه‏ى جوشان دانش عالمان دينى ـ كه چه بسا در بعضى از آنان از ناحيه‏ى حضرت حق موهوبى و اعطايى باشد ـ محروم مى‏گردند؛ چرا كه آن عالمان براى حفظ خود ناگزير

از تقيه مى‏شوند و يا با فشارهاى جريان حاكم و ناآگاهى توده‏ها سر به تيغ مى‏سپارند.

صفانوشت حوزويان

موضوع:اين كتاب به بررسى هست‏ها، نيست‏ها، بايدها و نبايدهاى روحانيت شيعه و عالمان كشور ايران عزيز مى‏پردازد. عالمان و روحانيت شيعه از حضرات معصومين و ائمه‏ى هدى عليهم‏السلام سرچشمه مى‏گيرند و گذشته از آن‏كه فلسفه‏ى وجودى آنان همان فرهنگ و مكتب حضرات معصومين عليهم‏السلام مى‏باشد، غايت ايجادى آنان نيز آگاهى از دين و حمايت و حفاظت در استمرار خط مستقيم دين و ولايت است. بر اين اساس است كه مى‏گوييم حوزه‏هاى علمى ميراث‏دار فرهنگ اهل بيت عليهم‏السلام مى‏باشند. البته، غربتى كه حضرات معصومين عليهم‏السلام در زمان خود داشته‏اند به اين گروه نيز انتقال يافته است. غربت الهى جز در حوزه‏ها يافت نمى‏شود. از غربت و غريبى آنان مشخص مى‏شود كه توجه خاص امام زمان (عجل اللّه‏ تعالى فرجه الشريف) نيز به حوزه‏هاست. به هر روى، صفايى كه در حوزه‏هاى علمى است در هيچ جاى دنيا نيست و غربتى كه طلاب و عالمان دينى با آن درگير مى‏باشند، در هيچ قشر و صنفى وجود ندارد كه اينان هستند كه ايتام نبى صلى‏الله‏عليه‏و‏آله و غرباى امت‏اند. كتاب حاضر بر آن است تا در شناسايى اين ميراث‏داران انديشه‏هاى نبوى و ولوى راهى گشوده، و اندكى از غبار مهجوريت آنان كاسته باشد و راهنمايى براى طلاب جوانى باشد كه با صفا و معنويتى خاص و خام قدم در اين وادى پر مهر مى‏گذارند كه سربازى امام زمان (عجل اللّه‏ تعالى فرجه الشريف) را شرف افتخار مى‏يابند.

اقتصاد حوزه‏هاى علمى و شهريه‏ى عالمان دينى

موضوع:يكى از شؤون عالمان دينى و روحانيان شهريه‏اى است كه ماهيانه دريافت مى‏دارند. اين كتاب درباره‏ى امور مالى و وجوهات شرعى حوزه‏ها مى‏گويد. در كتاب‏هايى كه زندگى عالمان دينى را توضيح مى‏دهد بيش‏تر تعريف و تمجيد ديده مى‏شود و كم‏تر مى‏شود كسى از معايب و كاستى‏هاى روحانيت سخن گويد يا نوع و روش زندگى يا تحصيلى آنان را به نقد كشد. در سال‏هاى اخير در اين رابطه چند فيلم سينمايى ساخته شد كه با آن برخوردى نامناسب و سخت صورت گرفت و نه نقد نرم و عالمانه. كتاب حاضر در چنين فضايى است كه نگاشته مى‏شود و يكى از حساس‏ترين مسايل حوزويان يعنى شهريه‏ى آنان و نيز امور مالى و اقتصادى حوزويان كه در دست بخشى از آنان قرار دارد را به بحث و بررسى مى‏گذارد و در رابطه با آن نقدها و پيشنهادهايى را ارايه مى‏دهد.

سيماى طلبگى

موضوع:كتاب حاضر دغدغه‏ى حل مشكلات حوزوى را دارد و بيش‏تر به نحوه‏ى تحصيل در حوزه‏ى علمى قم مى‏پردازد و برخى از نقاط قوت و نيز آسيب‏هايى را كه متوجه آن است به شكلى بديع و با ديده‏اى كارشناسانه بر مى‏شمرد.

در اين كتاب گفته مى‏شود طلابى كه به حوزه‏هاى علمى مى‏آيند ديگر به خود يا به همسر يا به پدر و مادر و يا به دوستان و آشنايان خود تعلق ندارند و تمامى وجود آنان و هر يك از نفس‏هاى ايشان به آقا امام زمان (عجل اللّه‏ تعالى فرجه الشريف) تعلق دارد و اين نان آقا امام زمان عليه‏السلام است كه وجود آنان را ساخته و هر كسى كم‏ترين آسيب حيثيتى، جسمى يا روحى و روانى

به آنان وارد آورد روز قيامت بايد پاسخ‏گوى آن باشد؛ همان‏طور كه طلبه، خود نبايد اين نفس‏ها را تضييع نمايد و پيوسته بايد مهم‏ترين كار را انجام دهد و نه تنها كارى مهم را.

طلبه‏ى امروز عالم الهى فردا

موضوع: كتاب حاضر مراتب توحيد و كمال آدمى و سيرهاى سه‏گانه‏ى وى؛ يعنى سير نفسى، قلبى و روحى و تبيين ويژگى‏هاى آن و نيازهاى امروز طلاب حوزه‏هاى علمى را تشريح مى‏نمايد. در اين كتاب گفته شده است غايت درس‏هاى حوزوى و كمال طلبگى چيست و تفاوت علم حقيقى كه وصف آن «يقذفه اللّه‏ فى قلب من يشاء» است با معلومات آموزشى رايج كه به ظاهر علم و دانش خوانده مى‏شود كدام است.

اين نوشتار از مهم‏ترين نياز عقيدتى طلاب كه توحيد است و از ديگر نيازهاى امروز طلاب كه سبب مى‏شود آنان در آينده از عالمان ربانى فرهنگ شيعى باشند سخن به ميان مى‏آورد.

سيناى طلبگى حجره‏هاى معنوى

موضوع:محور بحث در اين كتاب، نحوه‏ى سلوك طلبگى و ارزش آن بر اساس آيات قران كريم است. اين كتاب مى‏گويد ورود به «وادى طوى» مآل و غايت طلبگى است؛ چرا كه با ورود به اين وادى است كه طلبه از دانشيان ديگر رشته‏ها ممتاز مى‏گردد و به خانه‏ى امام صادق عليه‏السلام وارد مى‏شود و دست مولا؛ آقا امام زمان (عجل اللّه‏ تعالى فرجه الشريف) را بر سر خود احساس مى‏كند. «وادى طوى» مقامى بسيار سخت و سنگين است كه حتى حضرت موسى عليه‏السلام نيز با ورود به آن داراى مشكل مى‏گردد. طلاب عزيز برگزيدگان الهى در اين عصر هستند. اين آيه، شرح حال عزيزان طلبه و

روحانيان اهل علم است.

اين كتاب از آن‏چه براى عالم دينى در مرتبه‏ى نخست ارزش و تقدم دارد مى‏گويد و كسب علم را بر ايمان سطحى ترجيح مى‏دهد و سِمت اصلى حوزه‏ها را علم حقيقى مى‏داند، نه نشر ايمان صورى. طلبه‏اى كه در علوم ربانى گوى سبقت را نربايد و يا دست‏كم به علم تخلق پيدا نكند، اشتغال به طلبگى براى او از اين لحاظ كه هزينه‏اى را بر حوزه‏هاى علمى تحميل مى‏نمايد اشكال دارد. البته مراد از علمى كه تحصيل آن وظيفه‏ى طلبه است تنها حفظ مقدمات و معلومات نيست بلكه وى بايد فراتر از آن به توليد علم دست يابد اما نه علمى كه دانش منطق به تعريف آن مى‏نشيند. علم همواره جزيى، حقيقى و خارجى است و از سنخ اكتشاف، ابتكار، ايجاد و انشاست و آن‏چه به عنوان اخبار فرا گرفته مى‏شود تمام معلومات و از زمره‏ى امور املايى است و اين انشاست كه ايجاد مى‏آورد.

كتاب ياد شده، نظام طلبگى را به‏خوبى تبيين مى‏كند و روح آن را بيان مى‏دارد و مراحل مختلفش را به ترتيب مى‏شمرد.

دانش اندوزى و خشونت ورزى

موضوع: مجموعه‏ى مصاحبه‏هاى استاد فرزانه حضرت آيت‏اللّه‏ العظمى نكونام (مدّ ظلّه العالى) كه مسير بايسته‏ى دانش‏اندوزى در حوزه‏هاى علمى را طراحى و ترسيم مى‏كند.

طلبگى و تعهد كارى

موضوع: بررسى برخى از مؤلفه‏هاى درستى و كمال هر كار با نگاه ويژه به حوزه‏هاى علمى، تبيين بايسته‏هاى تحصيل در حوزه‏هاى علمى و تعهد كارى طلاب و تأكيد بر اين نكته كه طلبه بايد به مهم‏ترين و لازم‏ترين كار و

مسؤوليت خود بپردازد؛ نه به كارى مهم و حتى لازم.

اصول و قواعد تبليغ دينى

موضوع: كتاب حاضر به تبيين 35 اصل از اصول تبليغ دينى مى‏پردازد و برخى از بايسته‏ها و آسيب‏هاى تبليغ دين در عصر حاضر را بر مى‏رسد.

در اين كتاب گفته مى‏شود تبليغ دينى نخست وظيفه و شايسته‏ى پيامبران و اولياى الهى است و كسى كه مى‏تواند در ارض ملكوت با آنان هم‏نفس شود بايد بر اين مهم اقدام نمايد وگرنه در تبليغ به جاى آن‏كه مردم را به دين علاقمند سازد، سبب دين‏گريزى آنان مى‏شود. مبلّغ دينى بهتر است داراى قدرت اجتهاد و استنباط باشد يا بتواند نظرات دقيق و تخصصى را از غير آن تشخيص دهد. وى بايد توجه داشته باشد اسلام داراى دو چهره‏ى عام و خاص است و با توجه به مراتب نفس آدمى، وى بتواند مرتبه‏ى هر كس را از لحاظ روحى به دست آورد و متناسب با آن از چهره‏ى عام و خاص دين بگويد. هم‏چنين در تبليغ، مهرورزى و نرمى يك حقيقت است و نه يك اصل تا خشونت و تندى فرع آن دانسته شود. در تبليغ اصالت با نهادينه ساختن حقيقت انديشه‏ورزى و تفكر است و استفاده از شور و احساس امرى فرعى و تبعى است.

پيام‏رسانى دينى

موضوع:اين كتاب از جدى‏ترين آسيب‏هاى تبليغ دينى مى‏گويد. براى نمونه، دين اسلام و تشيع در حال حاضر يكى از بدترين ضربه‏ها و آسيب‏ها را از مداحانى مى‏بيند كه بى‏سواد هستند و منبر روضه را با سن بازى‏گرى يكى مى‏گيرند؛ چرا كه جامعه‏ى عادى ما با وجود چنين مداحانى به علوم حوزويان احساس نياز ندارد و از معرفت دور افتاده است و تنها احساس و

شور خود را با شنيدن چند شعر كه هيچ گونه معرفت‏زايى ندارد و كمالى نمى‏آورد برانگيخته مى‏كند و اشك يا خنده‏ى آنان پشتوانه‏ى معرفتى و علمى ندارد. ديگر آن كه منابر حوزويان نيز به جاى آن‏كه درس‏گفتار باشد بسيار سطحى و ديگر حتى غير اقناعى شده است و خردورزى و عقلانيت در گفته‏هاى برخى از آنان نيست و معنويتى نيز از آن نمى‏جوشد. برخى از حوزويان نيز منبر را با سن تئاتر اشتباه گرفته‏اند و به بازى‏گرى و معركه‏گيرى بر روى منابر رو آورده‏اند. سطح سواد و علم جامعه نيز بالا رفته و مردم بر ساحل درياى اطلاعات و معلومات با استفاده از شبكه‏ى جهانى اينترنت نشسته‏اند. اين كتاب بر آن است تا برخى از بايسته‏ها و آسيب‏هاى تبلغ دين را بيان دارد و شيوه‏ى پيام‏آورى مبلغان گران‏قدر دين را به محك نقد و به عيار ارزش گزارد تا بلكه تبليغ دينى راه شايسته‏ى خود را بيابد و دست‏كم كاستى‏هايى را كه از آن رنج مى‏برد بشناسد.

دانش علم‏جويى

موضوع:كتاب حاضر بر آن است تا شيوه‏ى آموزش و تحصيل را آموزش دهد و بايسته‏ها و آسيب‏هاى نظام آموزشى موجود را بيان دارد. بررسى اهميت دانايى و رابطه‏ى آن با توانايى، چگونگى نشر دانش، تحديدها و تهديدهاى دانش اندوزى، اهميت به تعليم استادمحور، تقبيح تحصيل زالوگونه و تبيين تلاش استكبار براى ركود دانش‏هاى معنوى برخى از موضوعاتى است كه بر محور دانشى كردن آموزش در اين نوشتار آمده است.

خاطرات

شمع زندگى

موضوع:شمع‏نوشته‏هاى اين كتاب، خاطراتى است از روزهاى زندگى حضرت آيت اللّه‏ العظمى نكونام (مد ظله العالى) كه برخى از ويژگى‏هاى معظم‏له و بعضى از برنامه‏ها و افكار ايشان را بيان مى‏دارد.

شب خلوت و آذرخش سكوت

موضوع:تبيين برخى از مشكلات مسير طلبگى. مشكلاتى كه جبر برآمده از ناسوت يا «سرّالقدر» است. هم‏چنين از آزادى گفته مى‏شود، اما آزادى به سكوت، و چه فريادى بلندتر از «خلوت» و چه آذرخشى برنده‏تر از «سكوت»!

دو ميعادگاه عشق

موضوع:بازخوانى برگى از تاريخ زندگى حضرت استاد كه براى ثبت در حافظه‏ى تاريخ و قضاوت وجدان‏هاى آگاه نگاشته شده است.

و... .